« »

# දීඝ නිකාය

# පාථික වග්ගෝ

## 11. දසුත්‌තර සුත්‌තං

### 11. එක් දහම් කරුණේ සිට දස දහම් කරුණ තෙක් වැඩී යන අයුරින් වදාළ දෙසුම

#### 1. ඒවං මේ සුතං:

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

#### ඒකං සමයං භගවා චම්පායං විහරති ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරේ මහතා භික්ඛුසංඝේන සද්ධිං පඤ්චමත්තේහි භික්ඛුසතේහි.

එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පන්සියයක් පමණ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ චම්පා නුවර ගග්ගරා පොකුණු තෙර වැඩවසන සේක.

#### තත්‍ර ඛෝ ආයස්මා සාරිපුත්තෝ භික්ඛූ ආමන්තේසි: ‘ආවුසෝ භික්ඛවෝ’ති. ‘ආවුසෝ’ති ඛෝ තේ භික්ඛූ ආයස්මතෝ සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සෝසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තෝ ඒතදවෝච:

එහිදී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ “ඇවැත් මහණෙනි” යි භික්ෂූන් ඇමතූහ. “ඇවැත්නි” යි ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙම ගාථාව පැවසූහ.

#### දසුත්තරං පවක්ඛාමි ධම්මං නිබ්බානපත්තියා,
දුක්ඛස්සන්තකිරියාය සබ්බගන්ථප්පමෝචනං.

“අමා නිවනට පත්වනු පිණිස, සියළු කෙලෙස් ගැට ගැසීම් ලිහා දමන්නා වූ, දුක් අවසන් කරවන ධර්මය එක් දහම් කරුණේ සිට දස දහම් කරුණ තෙක් පවසමි.”

#### [ ඒකෝ ධම්මෝ ]

#### 2. ඒකෝ ආවුසෝ ධම්මෝ බහුකාරෝ, ඒකෝ ධම්මෝ භාවේතබ්බෝ, ඒකෝ ධම්මෝ පරිඤ්ඤෙය්‍යෝ, ඒකෝ ධම්මෝ පහාතබ්බෝ, ඒකෝ ධම්මෝ හානභාගියෝ, ඒකෝ ධම්මෝ විසේසභාගියෝ, ඒකෝ ධම්මෝ දුප්පටිවිජ්ඣෝ, ඒකෝ ධම්මෝ උප්පාදේතබ්බෝ, ඒකෝ ධම්මෝ අභිඤ්ඤෙය්‍යෝ, ඒකෝ ධම්මෝ සච්ඡිකාතබ්බෝ.

“ඇවැත්නි, එක් ධර්මයක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. එක් ධර්මයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. එක් ධර්මයක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. එක් ධර්මයක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. එක් ධර්මයක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. එක් ධර්මයක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. එක් ධර්මයක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. එක් ධර්මයක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. එක් ධර්මයක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. එක් ධර්මයක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ බහුකාරෝ? අප්පමාදෝ කුසලේසු ධම්මේසු. අයං ඒකෝ ධම්මෝ බහුකාරෝ.

බොහෝ උපකාරී වන එක් ධර්මය කුමක් ද? කුසල ධර්මයන්හි අප්‍රමාදය යි. මෙය බොහෝ උපකාරී වන එක් ධර්මය යි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ භාවේතබ්බෝ? කායගතාසති සාතසහගතා. අයං ඒකෝ ධම්මෝ භාවේතබ්බෝ.

ප්‍රගුණ කළ යුතු එක් ධර්මය කුමක් ද? සිතට සැප සහනය දෙන කායගතාසතිය යි. මෙය ප්‍රගුණ කළ යුතු එක් ධර්මය යි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ පරිඤ්ඤෙය්‍යෝ? ඵස්සෝ සාසවෝ උපාදානියෝ. අයං ඒකෝ ධම්මෝ පරිඤ්ඤෙය්‍යෝ.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු එක් ධර්මය කුමක් ද? උපාදානය ඇති කරවන ආශ්‍රව සහිත වූ ස්පර්ශය යි. මෙය පිරිසිඳ දැකිය යුතු එක් ධර්මය යි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ පහාතබ්බෝ? අස්මිමානෝ. අයං ඒකෝ ධම්මෝ පහාතබ්බෝ.

ප්‍රහාණය කළ යුතු එක් ධර්මය කුමක් ද? ‘මම වෙමි’ යි යන මාන්නය යි. මෙය ප්‍රහාණය කළ යුතු එක් ධර්මය යි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ හානභාගියෝ? අයෝනිසෝ මනසිකාරෝ. අයං ඒකෝ ධම්මෝ හානභාගියෝ.

පිරිහීම ඇති කර දෙන එක් ධර්මය කුමක් ද? අයෝනිසෝ මනසිකාරය යි. මෙය පිරිහීම ඇති කර දෙන එක් ධර්මය යි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ විසේසභාගියෝ? යෝනිසෝ මනසිකාරෝ. අයං ඒකෝ ධම්මෝ විසේසභාගියෝ.

දියුණුව ඇති කර දෙන එක් ධර්මය කුමක් ද? යෝනිසෝ මනසිකාරය යි. මෙය දියුණුව ඇති කර දෙන එක් ධර්මය යි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ දුප්පටිවිජ්ඣෝ? ආනන්තරිකෝ චේතෝසමාධි. අයං ඒකෝ ධම්මෝ දුප්පටිවිජ්ඣෝ.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ එක් ධර්මය කුමක් ද? රහත් ඵලය හෙවත් ආනන්තරික චිත්ත සමාධිය යි. මෙය අවබෝධයට දුෂ්කර වූ එක් ධර්මය යි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ උප්පාදේතබ්බෝ? අකුප්පං ඤාණං. අයං ඒකෝ ධම්මෝ උප්පාදේතබ්බෝ.

උපදවා ගත යුතු එක් ධර්මය කුමක් ද? ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් රහතන් වහන්සේ ලබන නොවෙනස් වන චිත්ත විමුක්තිය ඇති බව දන්නා වූ අකෝප්‍ය ඥානය යි. මෙය උපදවා ගත යුතු එක් ධර්මය යි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ අභිඤ්ඤෙය්‍යෝ? සබ්බේ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා. අයං ඒකෝ ධම්මෝ අභිඤ්ඤෙය්‍යෝ.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු එක් ධර්මය කුමක් ද? සියළු සත්වයෝ ආහාරයෙන් සිටින්නෝ ය යන්නයි. මෙය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු එක් ධර්මය යි.

#### කතමෝ ඒකෝ ධම්මෝ සච්ඡිකාතබ්බෝ? අකුප්පා චේතෝවිමුත්ති. අයං ඒකෝ ධම්මෝ සච්ඡිකාතබ්බෝ.

සාක්ෂාත් කළ යුතු එක් ධර්මය කුමක් ද? ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් රහතන් වහන්සේ ලබන නොවෙනස් වන චිත්ත විමුක්තිය හෙවත් අකෝප්‍ය චිත්ත විමුක්තිය යි. මෙය සාක්ෂාත් කළ යුතු එක් ධර්මය යි.

#### ඉති ඉමේ දස ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ දස ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.

#### [ ද්වේ ධම්මා ]

#### 3. ද්වේ ධම්මා බහුකාරා, ද්වේ ධම්මා භාවේතබ්බා? ද්වේ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා, ද්වේ ධම්මා පහාතබ්බා, ද්වේ ධම්මා හානභාගියා, ද්වේ ධම්මා විසේසභාගියා, ද්වේ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා, ද්වේ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා, ද්වේ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා, ද්වේ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

ධර්ම දෙකක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. ධර්ම දෙකක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. ධර්ම දෙකක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම දෙකක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. ධර්ම දෙකක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. ධර්ම දෙකක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. ධර්ම දෙකක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. ධර්ම දෙකක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. ධර්ම දෙකක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම දෙකක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා බහුකාරා? සති ච සම්පජඤ්ඤං ච. ඉමේ ද්වේ ධම්මා බහුකාරා.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම දෙක මොනවා ද? සිහිය ත්, නුවණත් ය. මේ බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම දෙක යි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා භාවේතබ්බා? සමථෝ ච විපස්සනා ච. ඉමේ ද්වේ ධම්මා භාවේතබ්බා.

ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම දෙක මොනවා ද? සමථය ත්, විදර්ශනාව ත් ය. මේ ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම දෙක යි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? නාමඤ්ච රූපඤ්ච. ඉමේ ද්වේ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්ම දෙක මොනවා ද? නාමය ත්, රූපය ත් ය. මේ පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්ම දෙක යි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා පහාතබ්බා? අවිජ්ජා ච භවතණ්හා ච. ඉමේ ද්වේ ධම්මා පහාතබ්බා.

ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම දෙක මොනවා ද? අවිද්‍යාව ත්, භව තණ්හාව ත් ය. මේ ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම දෙක යි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා හානභාගියා? දෝවචස්සතා ච පාපමිත්තතා ච. ඉමේ ද්වේ ධම්මා හානභාගියා.

පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම දෙක මොනවා ද? අකීකරුකම ත්, පාප මිත්‍රයන් ඇති බව ත් ය. මේ පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම දෙක යි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා විසේසභාගියා? සෝවචස්සතා ච කල්‍යාණමිත්තතා ච. ඉමේ ද්වේ ධම්මා විසේසභාගියා.

දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම දෙක මොනවා ද? කීකරුකම ත්, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇති බවත් ය. මේ දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම දෙක යි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? යෝ ච හේතු යෝ ච පච්චයෝ සත්තානං සංකිලේසාය, යෝ ච හේතු යෝ ච පච්චයෝ සත්තානං විසුද්ධියා. ඉමේ ද්වේ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම දෙක මොනවා ද? සත්වයන්ගේ කිලිටි වීමට යම් හේතුවක් ඇද්ද, යම් ප්‍රත්‍යයක් ඇද්ද, එය ත්, සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීමට යම් හේතුවක් ඇද්ද, යම් ප්‍රත්‍යයක් ඇද්ද, එය ත් ය. මේ අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම දෙක යි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා? ද්වේ ඤාණානි: ඛයේ ඤාණං අනුප්පාදේ ඤාණං. ඉමේ ද්වේ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා.

උපදවා ගත යුතු ධර්ම දෙක මොනවා ද? ඥාන දෙකකි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වූ බව දන්නා ඥානය ත්, ක්ෂය වූ ආශ්‍රවයන් යළි නූපදින බව දන්නා ඥානය ත් ය. මේ උපදවා ගත යුතු ධර්ම දෙක යි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? ද්වේ ධාතුයෝ: සංඛතා ච ධාතු අසංඛතා ච ධාතු. ඉමේ ද්වේ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම දෙක මොනවා ද? ධාතු දෙකකි. සංඛත ධාතුව ත්, අසංඛත ධාතුවත් ය. මේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම දෙක යි.

#### කතමේ ද්වේ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? විජ්ජා ච විමුත්ති ච. ඉමේ ද්වේ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම දෙක මොනවා ද? විද්‍යාව ත්, විමුක්තිය ත් ය. මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම දෙක යි.

#### ඉති ඉමේ වීසති ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ විසි ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.

#### [ තයෝ ධම්මා ]

#### 4. තයෝ ධම්මා බහුකාරා, තයෝ ධම්මා භාවේතබ්බා ….(පෙ)…. තයෝ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

ධර්ම තුනක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. ධර්ම තුනක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. ධර්ම තුනක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම තුනක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. ධර්ම තුනක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. ධර්ම තුනක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. ධර්ම තුනක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. ධර්ම තුනක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. ධර්ම තුනක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම තුනක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා බහුකාරා? සප්පුරිසසංසේවෝ, සද්ධම්මසවනං, ධම්මානුධම්මප්පටිපත්ති. ඉමේ තයෝ ධම්මා බහුකාරා.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම තුන මොනවා ද? සත්පුරුෂ ඇසුර ත්, සද්ධර්ම ශ්‍රවණය ත්, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපදාවත් ය. මේ බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම තුන යි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා භාවේතබ්බා? තයෝ සමාධී: සවිතක්කෝ සවිචාරෝ සමාධි, අවිතක්ක විචාරමත්තෝ සමාධි, අවිතක්ක අවිචාරෝ සමාධි. ඉමේ තයෝ ධම්මා භාවේතබ්බා.

ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම තුන මොනවා ද? සමාධි තුනකි. විතර්ක සහිත විචාර සහිත සමාධිය ත්, විතර්ක රහිත විචාර මාත්‍ර සමාධිය ත්, විතර්ක රහිත විචාර රහිත සමාධිය ත් ය. මේ ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම තුන යි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? තිස්සෝ වේදනා: සුඛා වේදනා, දුක්ඛා වේදනා, අදුක්ඛමසුඛා වේදනා. ඉමේ තයෝ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්ම තුන මොනවා ද? විඳීම් තුනකි. සැප විඳීම ත්, දුක් විඳීම ත්, දුක් සැප රහිත විඳීම ත් ය. මේ පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්ම තුන යි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා පහාතබ්බා? තිස්සෝ තණ්හා: කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා. ඉමේ තයෝ ධම්මා පහාතබ්බා.

ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම තුන මොනවා ද? තණ්හා තුනකි. කාම තණ්හාව ත්, භව තණ්හාව ත්, විභව තණ්හාව ත් ය. මේ ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම තුනයි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා හානභාගියා? තීණි අකුසලමූලානි: ලෝභෝ අකුසලමූලං, දෝසෝ අකුසලමූලං, මෝහෝ අකුසලමූලං. ඉමේ තයෝ ධම්මා හානභාගියා.

පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම තුන මොනවා ද? අකුසල මුල් තුනකි. අකුසල මූලයක් වූ ලෝභය ත්, අකුසල මූලයක් වූ ද්වේෂය ත්, අකුසල මූලයක් වූ මෝහය ත් ය. මේ පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම තුන යි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා විසේසභාගියා? තීණි කුසලමූලානි: අලෝභෝ කුසලමූලං, අදෝසෝ කුසලමූලං, අමෝහෝ කුසලමූලං. ඉමේ තයෝ ධම්මා විසේසභාගියා.

දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම තුන මොනවා ද? කුසල මුල් තුනකි. කුසල මූලයක් වූ අලෝභය ත්, කුසල මූලයක් වූ අද්වේෂය ත්, කුසල මූලයක් වූ අමෝහය ත් ය. මේ දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම තුන යි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? තිස්සෝ නිස්සරණියා ධාතුයෝ: කාමානමේතං නිස්සරණං යදිදං නෙක්ඛම්මං, රූපානමේතං නිස්සරණං යදිදං ආරුප්පං, යං ඛෝ පන කිඤ්චි භූතං සංඛතං පටිච්චසමුප්පන්නං නිරෝධෝ තස්ස නිස්සරණං. ඉමේ තයෝ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම තුන මොනවා ද? නිස්සරණීය ධාතු තුනකි. යම් මේ නෙක්ඛම්මයක් ඇද්ද, මෙය කාමයන්ගෙන් නිදහස්වීම යි. යම් මේ අරූප සමාධියක් ඇද්ද, මෙය රූපයන්ගෙන් නිදහස්වීම යි. උපන්නා වූ ත්, හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් සකස් වූ ත්, පටිච්ච සමුප්පාදයෙන් උපන්නා වූ ත්, යම් කිසිවක් ඇද්ද, අරහත් ඵලය නම් වූ නිරෝධය එයින් නිදහස් වීම යි. මේ අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම තුන යි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා? තීණි ඤාණානි: අතීතංසේ ඤාණං, අනාගතංසේ ඤාණං, පච්චුප්පන්නංසේ ඤාණං. ඉමේ තයෝ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා.

උපදවා ගත යුතු ධර්ම තුන මොනවා ද? ඥාන තුනකි. හේතු ඵල දහමින් යුතු අතීතයක් තිබූ බවට ඥානය යි. ජාති, ජරා, මරණයෙන් මිදුණු බවට අනාගතයේ ඥානය යි. වර්තමානයෙහි කිසිවක් තුළ නොපිහිටි බවට ඥානය යි. මේ උපදවා ගත යුතු ධර්ම තුන යි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? තිස්සෝ ධාතුයෝ: කාමධාතු, රූපධාතු, අරූපධාතු. ඉමේ තයෝ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම තුන මොනවා ද? ධාතු තුනකි. කාම ධාතුව ත්, රූප ධාතුව ත්, අරූප ධාතුව ත් ය. මේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම තුන යි.

#### කතමේ තයෝ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? තිස්සෝ විජ්ජා: පුබ්බේනිවාසානුස්සතිඤාණං විජ්ජා, සත්තානං චුතූපපාතේ ඤාණං විජ්ජා, ආසවානං ඛයේ ඤාණං විජ්ජා. ඉමේ තයෝ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම තුන මොනවා ද? විද්‍යා තුනකි. පුබ්බේ නිවාසානුස්සති ඥානය විද්‍යාවකි. සත්වයන් පිළිබඳ ව චුතූපපාත ඥානය විද්‍යාවකි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වූ බව දන්නා ඥානය විද්‍යාවකි. මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම තුන යි.

#### ඉති ඉමේ තිංස ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ තිස් ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.

#### [ චත්තාරෝ ධම්මා ]

#### 5. චත්තාරෝ ධම්මා බහුකාරා, චත්තාරෝ ධම්මා භාවේතබ්බා ….(පෙ)…. චත්තාරෝ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

ධර්ම සතරක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. ධර්ම සතරක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. ධර්ම සතරක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම සතරක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. ධර්ම සතරක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. ධර්ම සතරක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. ධර්ම සතරක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. ධර්ම සතරක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. ධර්ම සතරක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම සතරක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා බහුකාරා? චත්තාරි චක්කානි: පතිරූපදේසවාසෝ, සප්පුරිසූපනිස්සයෝ, අත්තසම්මාපණිධි, පුබ්බේ ච කතපුඤ්ඤතා. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා බහුකාරා.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම සතර මොනවා ද? චක්‍ර සතරකි. සුදුසු පෙදෙසක වාසය කිරීම ත්, සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීම ත්, තමා ධර්මය තුළ පිහිටුවා ගැනීම ත්, පෙර භවයන්හි කළ පින් ඇති බවත් ය. මේ බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම සතර යි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා භාවේතබ්බා? චත්තාරෝ සතිපට්ඨානා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු කායේ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානෝ සතිමා විනෙය්‍ය ලෝකේ අභිජ්ඣාදෝමනස්සං. වේදනාසු ….(පෙ)…. චිත්තේ ….(පෙ)…. ධම්මේසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානෝ සතිමා විනෙය්‍ය ලෝකේ අභිජ්ඣාදෝමනස්සං. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා භාවේතබ්බා.

ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම සතර මොනවා ද? සතිපට්ඨාන සතරකි. ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නුවණින් යුතුව, සිහියෙන් යුතුව, ලෝකයෙහි ඇලීම් ගැටීම් දුරුකොට කය පිළිබඳ ව කායානුපස්සනාවෙන් වාසය කරයි. ….(පෙ)…. විඳීම් පිළිබඳ ව වේදනානුපස්සනාවෙන් වාසය කරයි. ….(පෙ)…. සිත පිළිබඳ ව චිත්තානුපස්සනාවෙන් වාසය කරයි. කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නුවණින් යුතුව, සිහියෙන් යුතුව, ලෝකයෙහි ඇලීම් ගැටීම් දුරුකොට ධර්මයන් පිළිබඳ ව ධම්මානුපස්සනාවෙන් වාසය කරයි. මේ ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම සතර යි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? චත්තාරෝ ආහාරා: කබළීකාරෝ ආහාරෝ ඕළාරිකෝ වා සුඛුමෝ වා, ඵස්සෝ දුතියෝ, මනෝසඤ්චේතනා තතියා, විඤ්ඤාණං චතුත්ථං. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්ම සතර මොනවා ද? ආහාර සතරකි. ගොරෝසු හෝ සියුම් හෝ කබලිංකාර ආහාර ය. දෙවැන්න ස්පර්ශය යි. මනෝ සංචේතනාව තුන්වැන්න යි. සිව්වැන්න විඤ්ඤාණය යි. මේ පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්ම සතරයි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා පහාතබ්බා? චත්තාරෝ ඕඝා: කාමෝඝෝ, භවෝඝෝ, දිට්ඨෝඝෝ, අවිජ්ජෝඝෝ. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා පහාතබ්බා.

ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම සතර මොනවා ද? සැඩපහර හෙවත් ඕඝ සතරකි. කාමය ඕඝයකි. භවය ඕඝයකි. දෘෂ්ටි ඕඝයකි. අවිද්‍යාව ඕඝයකි. මේ ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම සතර යි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා හානභාගියා? චත්තාරෝ යෝගා: කාමයෝගෝ, භවයෝගෝ, දිට්ඨියෝගෝ, අවිජ්ජායෝගෝ. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා හානභාගියා.

පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම සතර මොනවා ද? නැවත නැවත යෙදීම් හෙවත් යෝග සතරකි. කාමය යෝගයකි. භවය යෝගයකි. දෘෂ්ටි යෝගයකි. අවිද්‍යාව යෝගයකි. මේ පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම සතර යි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා විසේසභාගියා? චත්තාරෝ විසංයෝගා: කාමයෝගවිසංයෝගෝ, භවයෝගවිසංයෝගෝ, දිට්ඨියෝගවිසංයෝගෝ, අවිජ්ජායෝගවිසංයෝගෝ. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා විසේසභාගියා.

දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම සතර මොනවා ද? වෙන්වීම් හෙවත් විසංයෝග සතරකි. අනාගාමී කෙනා කාමයෝගයෙන් වෙන් වෙයි. රහත් වීමෙන් භව යෝගයෙන් වෙන්වෙයි. සෝවාන් වීමෙන් දෘෂ්ටි යෝගයෙන් වෙන්වෙයි. රහත් ඵලයෙන් අවිද්‍යා යෝගයෙන් වෙන් වෙයි. මේ දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම සතර යි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? චත්තාරෝ සමාධී: හානභාගියෝ සමාධි, ඨිතිභාගියෝ සමාධි, විසේසභාගියෝ සමාධි, නිබ්බේධභාගියෝ සමාධි. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම සතර මොනවා ද? සමාධි සතරකි. නීවරණ තුළින් පිරිහී යන ස්වභාව ඇති හානභාගිය සමාධිය ය. පිරිහීමක් හෝ දියුණුවක් හෝ නැති ව තිබෙන ඨිතිභාගිය සමාධිය ය. දියුණුවට පත්වෙන විශේෂ භාගිය සමාධිය ය. තියුණු අවබෝධය ඇති කර දෙන නිබ්බේධභාගිය සමාධිය ය. මේ අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම සතර යි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා? චත්තාරි ඤාණානි: ධම්මේ ඤාණං, අන්වයේ ඤාණං, පරියේ ඤාණං, සම්මුතියා ඤාණං. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා.

උපදවා ගත යුතු ධර්ම සතර මොනවා ද? ඥාන සතරකි. චතුරාර්ය සත්‍යය පිළිබඳ වූ ධම්මේ ඥානය ය. ඒ අනුව නුවණින් මෙනෙහි කොට උපදවා ගන්නා අන්වයේ ඥානය ය. අනුන්ගේ සිත් දැනගන්නා ඥානය පරියායේ ඥානය ය. සාමාන්‍ය ලොව ඇති ඥානය සම්මුති ඥානය ය. මේ උපදවා ගත යුතු ධර්ම සතර යි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? චත්තාරි අරියසච්චානි: දුක්ඛං අරියසච්චං, දුක්ඛසමුදයෝ අරියසච්චං, දුක්ඛනිරෝධෝ අරියසච්චං, දුක්ඛනිරෝධගාමිනීපටිපදා අරියසච්චං. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම සතර මොනවා ද? ආර්ය සත්‍ය සතරකි. දුක ආර්ය සත්‍යයකි. දුකෙහි හටගැනීම ආර්ය සත්‍යයකි. දුක නිරුද්ධ වීම ආර්ය සත්‍යයකි. දුක නිරුද්ධ වන්නා වූ ප්‍රතිපදාව ආර්ය සත්‍යයකි. මේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම සතර යි.

#### කතමේ චත්තාරෝ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි: සෝතාපත්තිඵලං, සකදාගාමිඵලං, අනාගාමිඵලං, අරහත්තඵලං. ඉමේ චත්තාරෝ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම සතර මොනවා ද? ශ්‍රමණ ඵල සතරකි. සෝවාන් ඵලය ය. සකදාගාමී ඵලය ය. අනාගාමී ඵලය ය. අරහත් ඵලය ය. මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම සතර යි.

#### ඉති ඉමේ චත්තාරීසං ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ සතලිස් ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.

#### [ පඤ්ච ධම්මා ]

#### 6. පඤ්ච ධම්මා බහුකාරා ….(පෙ)…. පඤ්ච ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

ධර්ම පසක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. ධර්ම පසක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. ධර්ම පසක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම පසක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. ධර්ම පසක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. ධර්ම පසක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. ධර්ම පසක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. ධර්ම පසක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. ධර්ම පසක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම පසක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා බහුකාරා? පඤ්ච පධානියංගානි: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සද්ධෝ හෝති සද්දහති තථාගතස්ස බෝධිං; ඉතිපි සෝ භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධෝ විජ්ජාචරණසම්පන්නෝ සුගතෝ ලෝකවිදූ අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දේවමනුස්සානං බුද්ධෝ භගවා’ති. අප්පාබාධෝ හෝති අප්පාතංකෝ සමවේපාකිනියා ගහණියා සමන්නාගතෝ නාතිසීතාය නාච්චුණ්හාය මජ්ක්‍ධිමාය පධානක්ඛමාය, අසඨෝ හෝති අමායාවී යථාභූතං අත්තානං ආවිකත්තා සත්ථරි වා විඤ්ඤූසු වා සබ්‍රහ්මචාරීසු, ආරද්ධවිරියෝ විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමෝ අනික්ඛිත්තධුරෝ කුසලේසු ධම්මේසු, පඤ්ඤවා හෝති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතෝ අරියාය නිබ්බේධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා බහුකාරා.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම පස මොනවා ද? පධානියංග පසකි.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ශ්‍රද්ධාව ඇත්තේ වෙයි. තථාගතයන් වහන්සේගේ අවබෝධය අදහන්නේ වෙයි. එනම් ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ මේ කරුණින් අරහං වන සේක. සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක. විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක. සුගත වන සේක. ලෝකවිදූ වන සේක. අනුත්තරෝ පුරිසදම්ම සාරථී වන සේක. සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක. බුද්ධ වන සේක. භගවා වන සේක’ යනුවෙනි.

(2). අල්ප ආබාධ ඇත්තේ වෙයි. අල්ප රෝග ඇත්තේ වෙයි. වඩා ත් සීත නොවූ ත්, වඩා ත් ඌෂ්ණ නොවූ ත් මධ්‍යම ප්‍රධන් වීර්යයට ඔරොත්තු දෙන ආකාරයේ සම ව ආහාර දිරවන ග්‍රහණියකින් සමන්විත වූයේ වෙයි.

(3). වංචා නැත්තේ වෙයි. මායා නැත්තේ වෙයි. ඒ වූ සැටියෙන් ම තමාගේ ස්වභාවය ශාස්තෘන් වහන්සේට හෝ නුවණැති සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලාට හෝ හෙළිදරව් කරන්නේ වෙයි.

(4). අකුසල් දහම් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ත්, කුසල් දහම් උපදවා ගැනීම පිණිස ත් පටන්ගත් වීරිය ඇත්තේ වෙයි. බලවත් වීරිය ඇත්තේ වෙයි. දැඩි පරාක්‍රමයෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි. කුසල් දහම්හි නොපසුබස්නා වීරිය ඇත්තේ වෙයි.

(5). ප්‍රඥාවන්ත වෙයි. හටගැනීම ත්, නැතිවීම ත් දැකීමට සමර්ථ ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි. ආර්ය වූ තියුණු අවබෝධය ඇති කරවන, මැනැවින් දුක් ක්ෂය කරවන ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි. මේ බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම පස යි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා භාවේතබ්බා? පඤ්චංගිකෝ සම්මාසමාධි: පීතිඵරණතා, සුඛඵරණතා, චේතෝඵරණතා, ආලෝකඵරණතා, පච්චවෙක්ඛණනිමිත්තං. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා භාවේතබ්බා.

ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම පස මොනවා ද? අංග පසකින් යුතු සම්මා සමාධිය යි. ප්‍රීතිය පතුරුවමින් උපදිනා පළමු වෙනි ධ්‍යාන සමාධිය ය. සැපය පතුරුවමින් උපදනා දෙවෙනි ධ්‍යාන සමාධිය ය. අන්‍යයන්ගේ සිත් දැනගන්නා අයුරින් නුවණ පතුරුවන සමාධිය ය. ආලෝකය පැතිරවීමෙන් දිවැස් ලබන සමාධිය ය. නැසූ කෙලෙස් පිළිබඳ ව ප්‍රත්‍යවෙක්ෂා කොට ගන්නා ඥානයෙන් යුතු සමාධිය ය. මේ ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම පස යි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා, සෙය්‍යථීදං රූපූපාදානක්ඛන්ධෝ, වේදනූපාදානක්ඛන්ධෝ, සඤ්ඤූපාදානක්ඛන්ධෝ, සංඛාරූපාදානක්ඛන්ධෝ, විඤ්ඤාණූපාදානක්ඛන්ධෝ. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්ම පස මොනවා ද? උපාදානස්කන්ධ පසකි. එනම්; රූප උපාදානස්කන්ධය ය. වේදනා උපාදානස්කන්ධය ය. සංඥා උපාදානස්කන්ධය ය. සංස්කාර උපාදානස්කන්ධය ය. විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය ය. මේ පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්ම පස යි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා පහාතබ්බා? පඤ්ච නීවරණානි: කාමච්ඡන්දනීවරණං, බ්‍යාපාදනීවරණං, ථීනමිද්ධනීවරණං, උද්ධච්චකුක්කුච්චනීවරණං, විචිකිච්ඡානීවරණං. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා පහාතබ්බා.

ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම පස මොනවා ද? නීවරණ පසකි. කාමච්ඡන්දය නීවරණයකි. ව්‍යාපාදය නීවරණයකි. ථීනමිද්ධය නීවරණයකි. උද්ධච්ච කුක්කුච්චය නීවරණයකි. විචිකිච්ඡාව නීවරණයකි. මේ ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම පස යි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා හානභාගියා? පඤ්ච චේතෝඛීලා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සත්ථරි කංඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති යෝ සෝ ආවුසෝ භික්ඛු සත්ථරි කංඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති තස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයෝගාය සාතච්චාය පධානාය. යස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයෝගාය සාතච්චාය පධානාය, අයං පඨමෝ චේතෝඛීලෝ. පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ධම්මේ කංඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති ….(පෙ)…. සංඝේ කංඛති ….(පෙ)…. සික්ඛාය කංඛති ….(පෙ)…. සබ්‍රහ්මචාරීසු කුපිතෝ හෝති අනත්තමනෝ ආහතචිත්තෝ ඛීලජාතෝ. යෝ සෝ ආවුසෝ භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීසු කුපිතෝ හෝති අනත්තමනෝ ආහතචිත්තෝ ඛීලජාතෝ, තස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයෝගාය සාතච්චාය පධානාය. යස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයෝගාය සාතච්චාය පධානාය, අයං පඤ්චමෝ චේතෝඛීලෝ. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා හානභාගියා.

පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම පස මොනවා ද? සිතෙහි ඇනුණු හුල් පසය.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව තම ශාස්තෘන් වහන්සේ පිළිබඳ ව සැක කරයි. විචිකිච්ඡා කරයි. ශ්‍රද්ධාවෙහි නොබැස ගනියි. නොපහදියි. ඇවැත්නි, යම් ඒ භික්ෂුවක් තම ශාස්තෘන් වහන්සේ පිළිබඳව සැක කරයි ද, විචිකිච්ඡා කරයි ද, ශ්‍රද්ධාවෙහි නොබැස ගනියි ද, නොපහදියි ද, එකල්හී කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතු ව, නැවත නැවත යෙදෙමින්, නිතර බහුල ව යෙදෙමින්, දැඩි වීර්යයෙන් යුතු ව ධර්මයේ හැසිරෙන්නට ඔහුගේ සිත නොනැමෙයි. යමෙකුගේ සිත කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතු ව, නැවත නැවත යෙදෙමින් දැඩි වීර්යයෙන් යුතුව ධර්මයේ හැසිරෙන්නට යම් කරුණකින් නොපෙළඹෙයි නම් මෙය ඔහුගේ සිතෙහි ඇණී ඇති පළමු වැනි හුල වෙයි.

(2) – (5). තවද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ධර්මය පිළිබඳ ව සැක කරයි. ….(පෙ)…. සංඝයා පිළිබඳ ව සැක කරයි. ….(පෙ)…. ශික්ෂාව පිළිබඳ ව සැක කරයි. ….(පෙ)…. සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා පිළිබඳ ව කෝපයෙන් සිටියි. අමනාපයෙන් සිටියි. ගැටුණු සිතින් හටගත් හුල ඇති ව සිටියි. ඇවැත්නි, යම් ඒ භික්ෂුවක් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා පිළිබඳ ව කෝපයෙන් සිටියි ද, අමනාපයෙන් සිටියි ද, ගැටුණු සිතින් හටගත් හුල ඇති ව සිටියි ද, එකල්හී කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතු ව, නැවත නැවත යෙදෙමින්, නිතර බහුල ව යෙදෙමින්, දැඩි වීර්යයෙන් යුතු ව ධර්මයේ හැසිරෙන්නට ඔහුගේ සිත නොනැමෙයි. යමෙකුගේ සිත කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතු ව, නැවත නැවත යෙදෙමින්, නිතර බහුල ව යෙදෙමින්, දැඩි වීර්යයෙන් යුතු ව ධර්මයේ හැසිරෙන්නට යම් කරුණකින් නොපෙළඹෙයි නම් මෙය ඔහුගේ සිතෙහි ඇණී ඇති පස්වෙනි හුල වෙයි. මේ පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම පස යි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා විසේසභාගියා? පඤ්චින්ද්‍රියානි: සද්ධින්ද්‍රියං, විරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා විසේසභාගියා.

දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම පස මොනවා ද? ඉන්ද්‍රියයෝ පසකි. ශ්‍රද්ධාව ඉන්ද්‍රියයකි. විරිය ඉන්ද්‍රියයකි. සතිය ඉන්ද්‍රියයකි. සමාධිය ඉන්ද්‍රියයකි. ප්‍රඥාව ඉන්ද්‍රියයකි. මේ දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම පස යි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? පඤ්චනිස්සාරණියා ධාතුයෝ: ඉධාවුසෝ, භික්ඛුනෝ කාමේ මනසිකරෝතෝ කාමේසු චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. නෙක්ඛම්මං ඛෝ පනස්ස මනසිකරෝතෝ නෙක්ඛම්මේ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති, තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං කාමේහි. යේ ච කාමප්පච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා මුත්තෝ සෝ තේහි, න සෝ තං වේදනං වේදේති. ඉදමක්ඛාතං කාමානං නිස්සරණං.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම පස මොනවා ද? නිස්සරණිය ධාතු පසකි.

ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව හට කාමයන් මෙනෙහි කරද්දී කාමයන් තුළ සිත නොබැසගනියි. නොපහදියි. නොපිහිටයි. නොගැලෙයි. ඒ භික්ෂුවට කාමයන්ගෙන් නික්මීම වූ අසුභය මෙනෙහි කරද්දී ඒ නෙක්ඛම්මයෙහි සිත බැසගනියි. පහදියි. පිහිටයි. ගැලෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත මැනැවින් නෙක්ඛම්මයට ගියේ ය. මැනැවින් දියුණු වූයේ ය. කාමයන්ගෙන් මැනැවින් නැගී සිටියේ ය. මැනැවින් මිදුණේ ය. මැනැවින් කාමයන්ගෙන් විසංයුක්ත වූයේ ය. කාමයන් හේතුවෙන් දුක් පරිදාහ ඇති යම් ආශ්‍රවයෝ උපදිත් නම් හේ එයින් මිදුණේ වෙයි. හේ ඒ කාම වේදනාව නොවිඳියි. මේ අසුභ සමාධිය කාමයන්ගේ නික්ම යෑම යැයි කියන ලදී.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ, භික්ඛුනෝ බ්‍යාපාදං මනසිකරෝතෝ බ්‍යාපාදේ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. අබ්‍යාපාදං ඛෝ පනස්ස මනසිකරෝතෝ අබ්‍යාපාදේ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං බ්‍යාපාදේන. යේ ච බ්‍යාපාදපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තෝ සෝ තේහි, න සෝ තං වේදනං වේදේති. ඉදමක්ඛාතං බ්‍යාපාදස්ස නිස්සරණං.

තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව හට ද්වේෂය මෙනෙහි කරද්දී ද්වේෂය තුළ සිත නොබැසගනියි. නොපහදියි. නොපිහිටයි. නොගැලෙයි. ඒ භික්ෂුවට ද්වේෂයෙන් නික්මීම වූ මෛත්‍රිය මෙනෙහි කරද්දී ඒ මෛත්‍රියෙහි සිත බැස ගනියි. පහදියි. පිහිටයි. ගැලෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත මැනැවින් මෛත්‍රියට ගියේ ය. මැනැවින් දියුණු වූයේ ය. ද්වේෂයෙන් මැනැවින් නැගී සිටියේ ය. මැනැවින් මිදුණේ ය. මැනැවින් ද්වේෂයෙන් විසංයුක්ත වූයේ ය. ද්වේෂය හේතුවෙන් දුක් පරිදාහ ඇති යම් ආශ්‍රවයෝ උපදිත් නම් හේ එයින් මිදුණේ වෙයි. හේ ඒ ද්වේෂ වේදනාව නොවිඳියි. මේ මෛත්‍රී සමාධිය ද්වේෂයෙන් නික්ම යෑම යැයි කියන ලදී.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ, භික්ඛුනෝ විහේසං මනසිකරෝතෝ විහේසාය චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. අවිහේසං ඛෝ පනස්ස මනසිකරෝතෝ අවිහේසාය චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං විහේසාය. යේ ච විහේසාප්පච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තෝ සෝ තේහි, න සෝ තං වේදනං වේදේති. ඉදමක්ඛාතං විහේසාය නිස්සරණං.

තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව හට හිංසාව මෙනෙහි කරද්දී හිංසාව තුළ සිත නොබැසගනියි. නොපහදියි. නොපිහිටයි. නොගැලෙයි. ඒ භික්ෂුවට හිංසාවෙන් නික්මීම වූ කරුණාව මෙනෙහි කරද්දී ඒ කරුණාවෙහි සිත බැසගනියි. පහදියි. පිහිටයි. ගැලෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත මැනැවින් කරුණාවට ගියේ ය. මැනැවින් දියුණු වූයේ ය. හිංසාවෙන් මැනැවින් නැගී සිටියේ ය. මැනැවින් මිදුණේ ය. මැනැවින් හිංසාවෙන් විසංයුක්ත වූයේ ය. හිංසාව හේතුවෙන් දුක් පරිදාහ ඇති යම් ආශ්‍රවයෝ උපදිත් නම් හේ එයින් මිදුණේ වෙයි. හේ ඒ හිංසා වේදනාව නොවිඳියි. මේ කරුණා සමාධිය හිංසාවෙන් නික්ම යෑම යැයි කියන ලදී.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ, භික්ඛුනෝ රූපේ මනසිකරෝතෝ රූපේසු චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. අරූපං ඛෝ පනස්ස මනසිකරෝතෝ අරූපේ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං රූපේහි. යේ ච රූපප්පච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තෝ සෝ තේහි, න සෝ තං වේදනං වේදේති. ඉදමක්ඛාතං රූපානං නිස්සරණං.

තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව හට රූපයන් මෙනෙහි කරද්දී රූපයන් තුළ සිත නොබැසගනියි. නොපහදියි. නොපිහිටයි. නොගැලෙයි. ඒ භික්ෂුවට රූපයෙන් නික්මීම වූ අරූපය මෙනෙහි කරද්දී ඒ අරූපයෙහි සිත බැසගනියි. පහදියි. පිහිටයි. ගැලෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත මැනැවින් අරූපයට ගියේ ය. මැනැවින් දියුණු වූයේ ය. රූපයෙන් මැනැවින් නැගී සිටියේ ය. මැනැවින් මිදුණේ ය. මැනැවින් රූපයෙන් විසංයුක්ත වූයේ ය. රූපය හේතුවෙන් දුක් පරිදාහ ඇති යම් ආශ්‍රවයෝ උපදිත් නම් හේ එයින් මිදුණේ වෙයි. හේ ඒ රූප වේදනාව නොවිඳියි. මේ අරූප සමාධිය රූපයෙන් නික්ම යෑම යැයි කියන ලදී.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ, භික්ඛුනෝ සක්කායං මනසිකරෝතෝ සක්කායේ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. සක්කායනිරෝධං ඛෝ පනස්ස මනසිකරෝතෝ සක්කායනිරෝධේ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං සක්කායේන. යේ ච සක්කායප්පච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තෝ සෝ තේහි, න සෝ තං වේදනං වේදේති. ඉදමක්ඛාතං සක්කායස්ස නිස්සරණං. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව හට පංච උපාදානස්කන්ධය මෙනෙහි කරද්දී පංච උපාදානස්කන්ධය තුළ සිත නොබැසගනියි. නොපහදියි. නොපිහිටයි. නොගැලෙයි. ඒ භික්ෂුවට පංච උපාදානස්කන්ධයෙන් නික්මීම වූ සක්කාය නිරෝධය මෙනෙහි කරද්දී ඒ සක්කාය නිරෝධයෙහි සිත බැසගනියි. පහදියි. පිහිටයි. ගැලෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත මැනැවින් සක්කාය නිරෝධයට ගියේ ය. මැනැවින් දියුණු වූයේ ය. පංච උපාදානස්කන්ධයෙන් මැනැවින් නැගී සිටියේ ය. මැනැවින් මිදුණේ ය. මැනැවින් පංච උපාදානස්කන්ධයෙන් විසංයුක්ත වූයේ ය. පංච උපාදානස්කන්ධය හේතුවෙන් දුක් පරිදාහ ඇති යම් ආශ්‍රවයෝ උපදිත් නම් හේ එයින් මිදුණේ වෙයි. හේ ඒ පංච උපාදානස්කන්ධ වේදනාව නොවිඳියි. මේ සක්කාය නිරෝධය සක්කායෙන් නික්ම යෑම යැයි කියන ලදී.

මේ අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම පස යි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා උප්පාදේතබ්බා? පඤ්ච ඤාණිකෝ සම්මාසමාධි: අයං සමාධි පච්චුප්පන්නසුඛෝ චේව ආයතිඤ්ච සුඛවිපාකෝ’ති පච්චත්තඤ්ඤේව ඤාණං උප්පජ්ජති, අයං සමාධි අරියෝ නිරාමිසෝ’ති පච්චත්තඤ්ඤේව ඤාණං උප්පජ්ජති, අයං සමාධි අකාපුරිසසේවිතෝ’ති පච්චත්තඤ්ඤේව ඤාණං උප්පජ්ජති, අයං සමාධි සන්තෝ පණීතෝ පටිප්පස්සද්ධලද්ධෝ ඒකෝදිභාවාධිගතෝ න සංඛාරනිග්ගය්හවාරිතාවතෝ’ති පච්චත්තඤ්ඤේව ඤාණං උප්පජ්ජති, සෝ ඛෝ පනාහං ඉමං සමාධිං සතෝ’ව සමාපජ්ජාමි, සතෝ වුට්ඨහාමී’ති පච්චත්තඤ්ඤේව ඤාණං උප්පජ්ජති. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා උප්පාදේතබ්බා.

උපදවා ගත යුතු ධර්ම පස මොනවා ද? ඥාන පසක් ඇති සම්මා සමාධිය යි. ‘මේ සමාධිය වර්තමානයේ ද සැපවත් වෙයි. මතුවට ත් සැප විපාක ඇත්තේ ය’ යි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි.

‘මේ සමාධිය ආර්ය ය. නිරාමිස ය’ යි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි.

‘මේ සමාධිය ලාමක නොවන පුරුෂයන් සේවනය කරන ලද්දකි’ යි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි.

‘මේ සමාධිය ශාන්ත ය. ප්‍රණීත ය. කෙලෙස් සංසිඳීමෙන් ලද්දකි. සිතේ එකඟ බවින් අත්දුටුවකි. උත්සාහයෙන් කෙලෙස් මැඬ පවත්වා ඇති නොකර ගත් දෙයකි’ යි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි.

‘ඒ මම් වනාහී මේ සමාධියට සිහි ඇති ව ම සමවදිමි. සිහියෙන් ම නැගිටිමි’ යි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි. මේ උපදවා ගත යුතු ධර්ම පස යි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? පඤ්ච විමුත්තායතනානි: ඉධාවුසෝ, භික්ඛුනෝ සත්ථා ධම්මං දේසේති අඤ්ඤතරෝ වා ගරුට්ඨානිකෝ සබ්‍රහ්මචාරී. යථා යථා ආවුසෝ භික්ඛුනෝ සත්ථා ධම්මං දේසේති අඤ්ඤතරෝ වා ගරුට්ඨානිකෝ සබ්‍රහ්මචාරී තථා තථා සෝ තස්මිං ධම්මේ අත්ථපටිසංවේදී ච හෝති ධම්මපටිසංවේදී ච. තස්ස අත්ථපටිසංවේදිනෝ ධම්මපටිසංවේදිනෝ පාමුජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායෝ පස්සම්භති, පස්සද්ධකායෝ සුඛං වේදේති, සුඛිනෝ චිත්තං සමාධියති. ඉදං පඨමං විමුත්තායතනං.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම පස මොනවා ද? විමුක්තිය ලබාදෙන තැන් පසකි.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව හට ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ වෙනත් ගුරු තන්හිලා සැලකෙන සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් හෝ ධර්මය දේශනා කරති. ඇවැත්නි, ඒ භික්ෂුවට ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ වෙනත් ගුරු තන්හිලා සැලකෙන සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් හෝ යම් යම් අයුරින් ධර්මය දේශනා කරත් ද, ඒ ඒ අයුරින් ඒ භික්ෂුව ඒ ධර්මයෙහි අරුත් මැනැවින් දන්නේ ද වෙයි. ධර්මය මැනැවින් දන්නේ ද වෙයි. ධර්මයේ අරුත් නුවණින් දැනගන්නා, ධර්මය නුවණින් දැනගන්නා ඒ භික්ෂුවට ප්‍රමුදිත බව ඇතිවෙයි. ප්‍රමුදිත බව ඇත්තහුට ප්‍රීතිය ඇතිවෙයි. ප්‍රීති සිත් ඇත්තහුගේ කය සංසිඳෙයි. සංසිඳුණු කය ඇති කෙනා සැපයක් විඳියි. සැප ඇත්තහුගේ සිත සමාධිමත් වෙයි. පළමු විමුත්තායතනය මෙය යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනෝ න හේව ඛෝ සත්ථා ධම්මං දේසේති. අඤ්ඤතරෝ වා ගරුට්ඨානිකෝ සබ්‍රහ්මචාරී, අපි ච ඛෝ යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරේන පරේසං දේසේති. යථා යථා ආවුසෝ භික්ඛු යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරේන පරේසං දේසේති, තථා තථා සෝ තස්මිං ධම්මේ අත්ථප්පටිසංවේදී ච හෝති ධම්මප්පටිසංවේදී ච. තස්ස අත්ථපටිසංවේදිනෝ ධම්මපටිසංවේදිනෝ පාමුජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායෝ පස්සම්භති, පස්සද්ධකායෝ සුඛං වේදේති, සුඛිනෝ චිත්තං සමාධියති. ඉදං දුතියං විමුත්තායතනං.

(2). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව හට ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ වෙනත් ගුරු තන්හිලා සැලකෙන සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් හෝ ධර්මය දේශනා නොකරති. වැලිදු යම් අයුරකින් අසන ලද්දේ වෙයි ද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගන්නා ලද්දේ වෙයි ද, ඒ අයුරින් ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන්‍යයන්ට දේශනා කරයි. ඇවැත්නි, භික්ෂුව යම් අයුරින් අසන ලද්දේ ද, යම් අයුරින් පිරිවහන ලද්දේ ද, ඒ අයුරින් ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන්‍යයන්ට යම් යම් අයුරින් දේශනා කරයි ද, ඒ ඒ අයුරින් ඒ භික්ෂුව ඒ ධර්මයෙහි අරුත් මැනැවින් දන්නේ වෙයි. ධර්මය මැනැවින් දන්නේ වෙයි. ධර්මයේ අරුත් නුවණින් දැනගන්නා, ධර්මය නුවණින් දැනගන්නා ඒ භික්ෂුවට ප්‍රමුදිත බව ඇතිවෙයි. ප්‍රමුදිත බව ඇත්තහුට ප්‍රීතිය ඇතිවෙයි. ප්‍රීති සිත් ඇත්තහුගේ කය සංසිඳෙයි. සංසිඳුණු කය ඇති කෙනා සැපයක් විඳියි. සැප ඇත්තහුගේ සිත සමාධිමත් වෙයි. දෙවන විමුත්තායතනය මෙය යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනෝ න හේව ඛෝ සත්ථා ධම්මං දේසේති අඤ්ඤතරෝ වා ගරුට්ඨානිකෝ සබ්‍රහ්මචාරී. නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරේන පරේසං දේසේති, අපි ච ඛෝ යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරේන සජ්ඣායං කරෝති. යථා යථා ආවුසෝ භික්ඛු යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරේන සජ්ඣායං කරෝති, තථා තථා සෝ තස්මිං ධම්මේ අත්ථපටිසංවේදී ච හෝති ධම්මපටිසංවේදී ච. තස්ස අත්ථපටිසංවේදිනෝ ධම්මපටිසංවේදිනෝ පාමුජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායෝ පස්සම්භති, පස්සද්ධකායෝ සුඛං වේදේති, සුඛිනෝ චිත්තං සමාධියති. ඉදං තතියං විමුත්තායතනං.

(3). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව හට ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ වෙනත් ගුරු තන්හිලා සැලකෙන සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් හෝ ධර්මය දේශනා නොකරති. යම් අයුරකින් අසන ලද්දේ වෙයි ද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගන්නා ලද්දේ වෙයි ද, ඒ අයුරින් ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන්‍යයන්ට දේශනා ද නොකරයි. වැලිදු යම් අයුරකින් අසන ලද්දේ ද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගන්නා ලද්දේ ද, ඒ අයුරින් ධර්මය විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා කරයි. ඇවැත්නි, භික්ෂුව යම් අයුරකින් අසන ලද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගත් ධර්මය යම් යම් අයුරින් විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා කරයි ද, ඒ ඒ අයුරින් ඒ භික්ෂුව ඒ ධර්මයෙහි අරුත් මැනැවින් දන්නේ ද වෙයි. ධර්මය මැනැවින් දන්නේ ද වෙයි. ධර්මයේ අරුත් නුවණින් දැනගන්නා, ධර්මය නුවණින් දැනගන්නා ඒ භික්ෂුවට ප්‍රමුදිත බව ඇතිවෙයි. ප්‍රමුදිත බව ඇත්තහුට ප්‍රීතිය ඇතිවෙයි. ප්‍රීති සිත් ඇත්තහුගේ කය සංසිඳෙයි. සංසිඳුණු කය ඇති කෙනා සැපයක් විඳියි. සැප ඇත්තහුගේ සිත සමාධිමත් වෙයි. තුන්වන විමුත්තායතනය මෙය යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනෝ න හේව ඛෝ සත්ථා ධම්මං දේසේති අඤ්ඤතරෝ වා ගරුට්ඨානිකෝ සබ්‍රහ්මචාරී, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරේන පරේසං දේසේති, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරේන සජ්ඣායං කරෝති, අපි ච ඛෝ යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චේතසා අනුවිතක්කේති අනුවිචාරේති මනසානුපෙක්ඛති. යථා යථා ආවුසෝ භික්ඛු යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චේතසා අනුවිතක්කේති අනුවිචාරේති මනසානුපෙක්ඛති, තථා තථා සෝ තස්මිං ධම්මේ අත්ථපටිසංවේදී ච හෝති ධම්මපටිසංවේදී ච, තස්ස අත්ථපටිසංවේදිනෝ ධම්මපටිසංවේදිනෝ පාමුජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායෝ පස්සම්භති, පස්සද්ධකායෝ සුඛං වේදේති, සුඛිනෝ චිත්තං සමාධියති. ඉදං චතුත්ථං විමුත්තායතනං.

(4). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව හට ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ වෙනත් ගුරු තන්හිලා සැලකෙන සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් හෝ ධර්මය දේශනා නොකරති. යම් අයුරකින් අසන ලද්දේ වෙයි ද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගන්නා ලද්දේ වෙයි ද, ඒ අයුරින් ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන්‍යයන්ට දේශනා ද නොකරයි. යම් අයුරකින් අසන ලද්දේ ද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගන්නා ලද්දේ ද ඒ ධර්මය විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා ද නොකරයි. වැලිදු යම් අයුරකින් අසන ලද්දේ ද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගන්නා ලද්දේ ද ඒ අයුරින් ධර්මය සිතින් නැවත නැවත මෙනෙහි කරයි. නැවත නැවත විචාරයි. නුවණින් විමසයි. ඇවැත්නි, භික්ෂුව යම් අයුරකින් අසන ලද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගත් ධර්මය යම් යම් අයුරින් සිතින් නැවත නැවත මෙනෙහි කරයි ද, නැවත නැවත විචාරයි ද, නුවණින් විමසයි ද, ඒ ඒ අයුරින් ඒ භික්ෂුව ඒ ධර්මයෙහි අරුත් මැනැවින් දන්නේ ද වෙයි. ධර්මය මැනැවින් දන්නේ ද වෙයි. ධර්මයේ අරුත් නුවණින් දැනගන්නා, ධර්මය නුවණින් දැනගන්නා ඒ භික්ෂුවට ප්‍රමුදිත බව ඇතිවෙයි. ප්‍රමුදිත බව ඇත්තහුට ප්‍රීතිය ඇතිවෙයි. ප්‍රීති සිත් ඇත්තහුගේ කය සංසිඳෙයි. සංසිඳුණු කය ඇති කෙනා සැපයක් විඳියි. සැප ඇත්තහුගේ සිත සමාධිමත් වෙයි. සිව්වෙනි විමුත්තායතනය මෙය යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනෝ න හේව ඛෝ සත්ථා ධම්මං දේසේති, අඤ්ඤතරෝ වා ගරුට්ඨානිකෝ සබ්‍රහ්මචාරී, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරේන පරේසං දේසේති, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරේන සජ්ඣායං කරෝති, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චේතසා අනුවිතක්කේති අනුවිචාරේති මනසානුපෙක්ඛති. අපි ච ඛ්වස්ස අඤ්ඤතරං සමාධිනිමිත්තං සුග්ගහිතං හෝති සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය. යථා යථා ආවුසෝ භික්ඛුනෝ අඤ්ඤතරං සමාධිනිමිත්තං සුග්ගහිතං හෝති සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය. තථා තථා සෝ තස්මිං ධම්මේ අත්ථපටිසංවේදී ච හෝති ධම්මප්පටිසංවේදී ච. තස්ස අත්ථපටිසංවේදිනෝ ධම්මපටිසංවේදිනෝ පාමුජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායෝ පස්සම්භති, පස්සද්ධකායෝ සුඛං වේදේති, සුඛිනෝ චිත්තං සමාධියති. ඉදං පඤ්චමං විමුත්තායතනං. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

(5). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව හට ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ වෙනත් ගුරු තන්හිලා සැලකෙන සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් හෝ ධර්මය දේශනා නොකරති. යම් අයුරකින් අසන ලද්දේ වෙයි ද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගන්නා ලද්දේ වෙයි ද, ඒ අයුරින් ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන්‍යයන්ට දේශනා ද නොකරයි. යම් අයුරකින් අසන ලද්දේ ද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගන්නා ලද්දේ ද ඒ අයුරින් ධර්මය විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා ද නොකරයි. යම් අයුරකින් අසන ලද්දේ ද, යම් අයුරකින් ඉගෙන ගන්නා ලද්දේ ද ඒ අයුරින් ධර්මය සිතින් නැවත නැවත මෙනෙහි නොකරයි. නැවත නැවත නොවිචාරයි. නුවණින් නොවිමසයි. වැලිදු ඔහු විසින් එක්තරා සමාධි නිමිත්තක් මැනැවින් ඇති කරගත්තේ වෙයි. හොඳින් මෙනෙහි කරන ලද්දේ වෙයි. හොඳින් දරා ගන්නා ලද්දේ වෙයි. ප්‍රඥාවෙන් මැනැවින් අවබෝධ කරන ලද්දේ වෙයි. ඇවැත්නි, භික්ෂුව යම් යම් අයුරකින් එක්තරා සමාධි නිමිත්තක් මැනැවින් ඇති කරගත්තේ වෙයි ද, හොඳින් මෙනෙහි කරන ලද්දේ වෙයි ද, හොඳින් දරා ගන්නා ලද්දේ වෙයි ද, ප්‍රඥාවෙන් මැනැවින් අවබෝධ කරන ලද්දේ වෙයි ද, ඒ ඒ අයුරින් ඒ භික්ෂුව ඒ ධර්මයෙහි අරුත් මැනැවින් දන්නේ ද වෙයි. ධර්මය මැනැවින් දන්නේ ද වෙයි. ධර්මයේ අරුත් නුවණින් දැනගන්නා, ධර්මය නුවණින් දැනගන්නා ඒ භික්ෂුවට ප්‍රමුදිත බව ඇතිවෙයි. ප්‍රමුදිත බව ඇත්තහුට ප්‍රීතිය ඇතිවෙයි. ප්‍රීති සිත් ඇත්තහුගේ කය සංසිඳෙයි. සංසිඳුණු කය ඇති කෙනා සැපයක් විඳියි. සැප ඇත්තහුගේ සිත සමාධිමත් වෙයි. පස්වෙනි විමුත්තායතනය මෙය යි. මේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම පස යි.

#### කතමේ පඤ්ච ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? පඤ්ච ධම්මක්ඛන්ධා: සීලක්ඛන්ධෝ, සමාධික්ඛන්ධෝ, පඤ්ඤාක්ඛන්ධෝ, විමුත්තික්ඛන්ධෝ, විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෝ. ඉමේ පඤ්ච ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම පස මොනවා ද? ධර්මස්කන්ධ පසකි. සීල ස්කන්ධය ය. සමාධි ස්කන්ධය ය. ප්‍රඥා ස්කන්ධය ය. විමුක්ති ස්කන්ධය ය. විමුක්ති ඥානදර්ශන ස්කන්ධය ය. මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම පස යි.

#### ඉති ඉමේ පඤ්ඤාස ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ පනස් ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.

#### [ ඡ ධම්මා ]

#### 7. ඡ ධම්මා බහුකාරා ….(පෙ)…. ඡ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

ධර්ම සයක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. ධර්ම සයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. ධර්ම සයක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම සයක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. ධර්ම සයක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. ධර්ම සයක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. ධර්ම සයක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. ධර්ම සයක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. ධර්ම සයක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම සයක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා බහුකාරා? ඡ සාරාණීයා ධම්මා: ඉධාවුසෝ භික්ඛුනෝ මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හෝති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චේව රහෝ ච. අයම්පි ධම්මෝ සාරාණීයෝ පියකරණෝ ගරුකරණෝ සංගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා ඒකීභාවාය සංවත්තති.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම සය මොනවා ද? නිතර සිහිකළ යුතු හෙවත් සාරාණීය ධර්ම සයකි.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව හට සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ඉදිරිපිට ත්, නැති විට ත් මෛත්‍රී සහගත කායික ක්‍රියාවන් හොඳින් පිහිටියේ වෙයි. මෙය ද ප්‍රිය බව ඇති කරන, ගෞරවය ඇති කරන, එක් වීම පිණිස පවතින, විවාද නොවීම පිණිස පවතින, සමඟිය පිණිස පවතින, සුව සේ එකට වාසය කිරීම පිණිස පවතින සාරාණීය ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනෝ මෙත්තං වචීකම්මං ….(පෙ)…. ඒකීභාවාය සංවත්තති.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනෝ මෙත්තං මනෝකම්මං ….(පෙ)…. ඒකීභාවාය සංවත්තති.

(2) – (3). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව හට සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ඉදිරිපිට ත්, නැති විට ත් මෛත්‍රී සහගත වචන භාවිතය ….(පෙ)…. මෛත්‍රී සහගත සිතුවිලි හොඳින් පිහිටියේ වෙයි. මෙය ද ප්‍රිය බව ඇති කරන, ගෞරවය ඇති කරන, එක් වීම පිණිස පවතින, විවාද නොවීම පිණිස පවතින, සමඟිය පිණිස පවතින, සුව සේ එකට වාසය කිරීම පිණිස පවතින සාරාණීය ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු යේ තේ ලාභා ධම්මිකාධම්මලද්ධා අන්තමසෝ පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි තථාරූපේහි ලාභේහි අප්පටිවිභත්තභෝගී හෝති සීලවන්තේහි සබ්‍රහ්මචාරීහි සාධාරණභෝගී. අයම්පි ධම්මෝ සාරාණීයෝ ….(පෙ)…. ඒකීභාවාය සංවත්තති.

(4). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුවක් ධාර්මික ව දැහැමින් ලද යම් ඒ ලාභයන් ඇද්ද, අඩුගණනේ තම පාත්‍රයට ලැබුණු යමක් ඇද්ද, එබඳු වූ ලද දෙයක් සම සේ බෙදා වළඳන සුළු වූයේ වෙයි. සිල්වත් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සමඟ සැමට සාධාරණ ව බෙදා වළඳන සුළු වූයේ වෙයි. මෙය ද ප්‍රිය බව ඇති කරන, ගෞරවය ඇති කරන, එක් වීම පිණිස පවතින, විවාද නොවීම පිණිස පවතින, සමඟිය පිණිස පවතින, සුව සේ එකට වාසය කිරීම පිණිස පවතින සාරාණීය ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි, තථාරූපේසු සීලේසු සීලසාමඤ්ඤගතෝ විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චේව රහෝ ච. අයම්පි ධම්මෝ සාරාණීයෝ ….(පෙ)…. ඒකීභාවාය සංවත්තති.

(5). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුවක් යම් ඒ සිල්පද ඇද්ද, කඩ නොවූ ත්, සිදුරු නොවූ ත්, කැලැල් නොවූ ත්, පැල්ලම් නොවූ ත්, තෘෂ්ණාදාස බවට පත් නොවූ ත්, නුවණැත්තන්ගේ පැසසුමට ලක්වන්නා වූ ත්, දෘෂ්ටි ග්‍රහණයට හසු නොවූ ත්, සමාධිය පිණිස පවතින්නා වූ ත් සිල්පද ඇද්ද, එබඳු වූ සීලයෙන් යුතුව සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා ඉදිරිපිට ත්, නැති විට ත් සීලයෙන් සමාන බවට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය ද ප්‍රිය බව ඇති කරන, ගෞරවය ඇති කරන, එක් වීම පිණිස පවතින, විවාද නොවීම පිණිස පවතින, සමඟිය පිණිස පවතින, සුව සේ එකට වාසය කිරීම පිණිස පවතින සාරාණීය ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු යා’යං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය, තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතෝ විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චේව රහෝ ච. අයම්පි ධම්මෝ සාරාණීයෝ පියකරණෝ ගරුකරණෝ සංගහාය අවිවාදාය අවිහේසාය සාමග්ගියා ඒකීභාවාය සංවත්තති. ඉමේ ඡ ධම්මා බහුකාරා.

(6). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුවක් යම් මේ දෘෂ්ටියක් ආර්ය වෙයි ද, නිවන පිණිස පවතියි ද, එයින් යුක්ත වූවහුට මැනැවින් දුක් ගෙවා යයි නම්, එබඳු වූ දෘෂ්ටියකින් යුතුව සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා ඉදිරිපිට ත්, නැති විට ත් දෘෂ්ටියෙන් සමාන බවට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය ද ප්‍රිය බව ඇති කරන, ගෞරවය ඇති කරන, එක් වීම පිණිස පවතින, විවාද නොවීම පිණිස පවතින, සමඟිය පිණිස පවතින, සුව සේ එකට වාසය කිරීම පිණිස පවතින සාරාණීය ධර්මයකි. මේ බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම සය යි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා භාවේතබ්බා? ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි: බුද්ධානුස්සති, ධම්මානුස්සති, සංඝානුස්සති, සීලානුස්සති, චාගානුස්සති, දේවතානුස්සති. ඉමේ ඡ ධම්මා භාවේතබ්බා.

ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම සය මොනවා ද? සිහිකළ යුතු භාවනා සයකි. බුද්ධානුස්සති ය, ධම්මානුස්සති ය, සංඝානුස්සති ය, සීලානුස්සති ය, චාගානුස්සති ය, දේවතානුස්සති ය. මේ ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම සය යි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි: චක්ඛායතනං, සෝතායතනං, ඝානායතනං, ජිව්හායතනං, කායායතනං, මනායතනං. ඉමේ ඡ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්ම සය මොනවා ද? ආධ්‍යාත්මික ආයතනයෝ සයකි. ඇස ආයතනයකි. කන ආයතනයකි. නාසය ආයතනයකි. දිව ආයතනයකි. කය ආයතනයකි. මනස ආයතනයකි. මේ පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්ම සය යි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා පහාතබ්බා? ඡ තණ්හාකායා: රූපතණ්හා, සද්දතණ්හා, ගන්ධතණ්හා, රසතණ්හා, ඵොට්ඨබ්බතණ්හා, ධම්මතණ්හා. ඉමේ ඡ ධම්මා පහාතබ්බා.

ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම සය මොනවා ද? තෘෂ්ණාකාය සයකි. රූප තණ්හාව ය. ශබ්ද තණ්හාව ය. ගන්ධ තණ්හාව ය. රස තණ්හාව ය. ස්පර්ශ තණ්හාව ය. අරමුණු තණ්හාව ය. මේ ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම සය යි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා හානභාගියා? ඡ අගාරවා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සත්ථරි අගාරවෝ විහරති අප්පතිස්සවෝ, ධම්මේ ….(පෙ)…. සංඝේ ….(පෙ)…. සික්ඛාය ….(පෙ)…. අප්පමාදේ ….(පෙ)…. පටිසන්ථාරේ අගාරවෝ විහරති අප්පතිස්සවෝ. ඉමේ ඡ ධම්මා හානභාගියා.

පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම සය මොනවා ද? අගෞරව සයකි. ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරව නැති ව, යටහත් පැවැතුම් නැති ව වාසය කරයි. ධර්මය කෙරෙහි ….(පෙ)…. සංඝයා කෙරෙහි ….(පෙ)…. ශික්ෂාව කෙරෙහි ….(පෙ)…. අප්‍රමාදය කෙරෙහි ….(පෙ)…. දහම් පිළිසඳර කෙරෙහි ගෞරව නැති ව, යටහත් පැවැතුම් නැති ව වාසය කරයි. මේ පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම සය යි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා විසේසභාගියා? ඡ ගාරවා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සත්ථරි සගාරවෝ විහරති සප්පතිස්සවෝ, ධම්මේ ….(පෙ)…. සංඝේ ….(පෙ)…. සික්ඛාය ….(පෙ)…. අප්පමාදේ ….(පෙ)…. පටිසන්ථාරේ සගාරවෝ විහරති සප්පතිස්සවෝ. ඉමේ ඡ ධම්මා විසේසභාගියා.

දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම සය මොනවා ද? ගෞරව සයකි. ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරව ඇති ව, යටහත් පැවැතුම් ඇති ව වාසය කරයි. ධර්මය කෙරෙහි ….(පෙ)…. සංඝයා කෙරෙහි ….(පෙ)…. ශික්ෂාව කෙරෙහි ….(පෙ)…. අප්‍රමාදය කෙරෙහි ….(පෙ)…. දහම් පිළිසඳර කෙරෙහි ගෞරව ඇති ව, යටහත් පැවැතුම් ඇති ව වාසය කරයි. මේ දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම සය යි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? ඡ නිස්සරණියා ධාතුයෝ: ඉධාවුසෝ, භික්ඛු ඒවං වදෙය්‍ය: මෙත්තා හි ඛෝ මේ ආවුසෝ, චේතෝවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, අථ ච පන මේ බ්‍යාපාදෝ චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති, සෝ ‘මාහේවන්ති’ස්ස වචනීයෝ, මා’යස්මා ඒවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතෝ අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා ඒවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමේතං ආවුසෝ අනවකාසෝ යං මෙත්තාය චේතෝවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය, අථ ච පනස්ස බ්‍යාපාදෝ චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතීති නේතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හේතං ආවුසෝ බ්‍යාපාදස්ස යදිදං මෙත්තාචේතෝවිමුත්ති.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම සය මොනවා ද? නිස්සරණීය ධාතු සයකි.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුවක් මෙසේ කියයි නම්, ‘ඇවැත්නි, මවිසින් මෛත්‍රී චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ය. බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. සැණෙකින් නැග යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ය. පුරුදු කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. එසේ නමුත් ද්වේෂය මාගේ සිත යටපත් කරනවා නොවැ’ යි. එවිට ඔහුට මෙසේ කිව යුතු වන්නේ ය. ‘ආයුෂ්මත, එසේ නොපවසව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම හොඳ දෙයක් නම් නොවෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔය අයුරින් නොවදාළ සේක් ම ය. ආයුෂ්මත, යම් හෙයකින් මෛත්‍රී චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ද, බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, සැණෙකින් නැග යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ද, පුරුදු කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, එකල්හී ද්වේෂය ඔහුගේ සිත යට කොට ගෙන සිටින්නේ ය යන කරුණ විය නොහැක්කකි. වන්නට ඉඩක් නැත්තේ ම ය. එය සිදු නොවන දෙයකි. ආයුෂ්මත, යම් මේ මෛත්‍රී චිත්ත විමුක්තියක් ඇද්ද, මෙය ද්වේෂයෙන් නිදහස් වීම ම ය.’

#### ඉධ පනාවුසෝ, භික්ඛු ඒවං වදෙය්‍ය: කරුණා හි ඛෝ මේ ආවුසෝ චේතෝවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, අථ ච පන මේ විහේසා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති, සෝ ‘මා හේවන්ති’ස්ස වචනීයෝ, මා’යස්මා ඒවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, ….(පෙ)…. නිස්සරණං හේතං ආවුසෝ, විහේසාය යදිදං කරුණාචේතෝවිමුත්ති.

(2). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුවක් මෙසේ කියයි නම්, ‘ඇවැත්නි, මවිසින් කරුණා චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ය. බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. සැණෙකින් නැගී යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ය. පුරුදු කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. එසේ නමුත් හිංසාව මාගේ සිත යටපත් කරනවා නොවැ’ යි. එවිට ඔහුට මෙසේ කිව යුතු වන්නේ ය. ‘ආයුෂ්මත, එසේ නොපවසව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම හොඳ දෙයක් නම් නොවෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔය අයුරින් නොවදාළ සේක් ම ය. ආයුෂ්මත, යම් හෙයකින් කරුණා චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ද, බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, සැණෙකින් නැග යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ද, පුරුදු කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, එකල්හී හිංසාව ඔහුගේ සිත යට කොට ගෙන සිටින්නේ ය යන කරුණ විය නොහැක්කකි. වන්නට ඉඩක් නැත්තේ ම ය. එය සිදු නොවන දෙයකි. ආයුෂ්මත, යම් මේ කරුණා චිත්ත විමුක්තියක් ඇද්ද, මෙය හිංසාවෙන් නිදහස් වීම ම ය.’

#### ඉධාවුසෝ, භික්ඛු ඒවං වදෙය්‍ය: මුදිතා හි ඛෝ මේ ආවුසෝ චේතෝවිමුත්ති භාවිතා ….(පෙ)…. අථ ච පන මේ අරති චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති, සෝ ‘මාහේවන්ති’ස්ස වචනීයෝ, මා’යස්මා ඒවං අවච ….(පෙ)…. නිස්සරණං හේතං ආවුසෝ අරතියා යදිදං මුදිතාචේතෝවිමුත්ති.

(3). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුවක් මෙසේ කියයි නම්, ‘ඇවැත්නි, මවිසින් මුදිතා චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ය. බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. සැණෙකින් නැග යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ය. පුරුදු කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. එසේ නමුත් අරතිය මාගේ සිත යටපත් කරනවා නොවැ’ යි. එවිට ඔහුට මෙසේ කිව යුතු වන්නේ ය. ‘ආයුෂ්මත, එසේ නොපවසව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම හොඳ දෙයක් නම් නොවෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔය අයුරින් නොවදාළ සේක් ම ය. ආයුෂ්මත, යම් හෙයකින් මුදිතා චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ද, බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, සැණෙකින් නැග යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ද, පුරුදු කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, එකල්හී අරතිය ඔහුගේ සිත යට කොට ගෙන සිටින්නේ ය යන කරුණ විය නොහැක්කකි. වන්නට ඉඩක් නැත්තේ ම ය. එය සිදු නොවන දෙයකි. ආයුෂ්මත, යම් මේ මුදිතා චිත්ත විමුක්තියක් ඇද්ද, මෙය අරතියෙන් නිදහස් වීම ම ය.’

#### ඉධ පන ආවුසෝ, භික්ඛු ඒවං වදෙය්‍ය: උපෙක්ඛා හි ඛෝ මේ ආවුසෝ, චේතෝවිමුත්ති භාවිතා ….(පෙ)…. අථ ච පන මේ රාගෝ චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති ….(පෙ)…. නිස්සරණං හේතං ආවුසෝ රාගස්ස යදිදං උපෙක්ඛාචේතෝවිමුත්ති.

(4). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුවක් මෙසේ කියයි නම්, ‘ඇවැත්නි, මවිසින් උපේක්ෂා චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ය. බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. සැණෙකින් නැගී යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ය. පුරුදු කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. එසේ නමුත් රාගය මාගේ සිත යටපත් කරනවා නොවැ’ යි. එවිට ඔහුට මෙසේ කිව යුතු වන්නේ ය. ‘ආයුෂ්මත, එසේ නොපවසව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම හොඳ දෙයක් නම් නොවෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔය අයුරින් නොවදාළ සේක් ම ය. ආයුෂ්මත, යම් හෙයකින් උපේක්ෂා චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ද, බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, සැණෙකින් නැගී යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ද, පුරුදු කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, එකල්හී රාගය ඔහුගේ සිත යට කොට ගෙන සිටින්නේ ය යන කරුණ විය නොහැක්කකි. වන්නට ඉඩක් නැත්තේ ම ය. එය සිදු නොවන දෙයකි. ආයුෂ්මත, යම් මේ උපේක්ෂා චිත්ත විමුක්තියක් ඇද්ද, මෙය රාගයෙන් නිදහස් වීම ම ය.’

#### ඉධ පනාවුසෝ, භික්ඛු ඒවං වදෙය්‍ය: අනිමිත්තා හි ඛෝ මේ ආවුසෝ, චේතෝවිමුත්ති භාවිතා ….(පෙ)…. අථ ච පන මේ නිමිත්තානුසාරි ඤාණං හෝතී’ති ….(පෙ)…. නිස්සරණං හේතං ආවුසෝ, සබ්බනිමිත්තානං යදිදං අනිමිත්තා චේතෝවිමුත්ති.

(5). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුවක් මෙසේ කියයි නම්, ‘ඇවැත්නි, මවිසින් අනිමිත්ත චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ය. බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. සැණෙකින් නැගී යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ය. පුරුදු කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. එසේ නමුත් මාගේ විඤ්ඤාණය නිමිති ඇසුරු කරනවා නොවැ’ යි. එවිට ඔහුට මෙසේ කිව යුතු වන්නේ ය. ‘ආයුෂ්මත, එසේ නොපවසව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම හොඳ දෙයක් නම් නොවෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔය අයුරින් නොවදාළ සේක් ම ය. ආයුෂ්මත, යම් හෙයකින් අනිමිත්ත චිත්ත විමුක්තිය දියුණු කරන ලද්දේ ද, බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, සැණෙකින් නැගී යා හැකි යානාවක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ලැග සිටිය හැකි බිමක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් සිතෙහි පිහිටුවන ලද්දේ ද, පුරුදු කරන ලද්දේ ද, මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ද, එකල්හී නිමිත්තානුසාරී විඤ්ඤාණයක් පවතින්නේ ය යන කරුණ විය නොහැක්කකි. වන්නට ඉඩක් නැත්තේ ම ය. එය සිදු නොවන දෙයකි. ආයුෂ්මත, යම් මේ අනිමිත්ත චිත්ත විමුක්තියක් ඇද්ද, මෙය සියළු නිමිති වලින් නිදහස් වීම ම ය.’

#### ඉධ පන ආවුසෝ, භික්ඛු ඒවං වදෙය්‍ය: අස්මී’ති ඛෝ මේ විගතං, අයමහමස්මී’ති න සමනුපස්සාමි. අථ ච පන මේ විචිකිච්ඡා කථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සෝ ‘මාහේවන්ති’ස්ස වචනීයෝ, මා’යස්මා ඒවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතෝ අබ්භක්ඛානං. න හි භගවා ඒවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමේතං ආවුසෝ, අනවකාසෝ යං අස්මී’ති විගතේ අයමහමස්මී’ති අසමනුපස්සතෝ, අථ ච පනස්ස විචිකිච්ඡා කථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතී’ති, නේතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හේතං ආවුසෝ විචිකිච්ඡා කථංකථාසල්ලස්ස, යදිදං අස්මිති මානස්ස සමුග්ඝාතෝ. ඉමේ ඡ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

(6). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුවක් මෙසේ කියයි නම්, ‘මම වෙමි යි යන හැඟීම මා තුළින් බැහැර විය. මේ ‘මම වෙමි’ යි කියා කිසිවක් නොදකිමි. එසේ නමුත් සැක කටයුතු වූ කෙසේ ද කෙසේ ද යන හුල මාගේ සිත යටපත් කරනවා නොවැ’ යි. එවිට ඔහුට මෙසේ කිව යුතු වන්නේ ය. ‘ආයුෂ්මත, එසේ නොපවසව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරව. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම හොඳ දෙයක් නම් නොවෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔය අයුරින් නොවදාළ සේක් ම ය. ආයුෂ්මත, යම්හෙයකින් ‘මම වෙමි’ යි යන හැඟීම දුරු වූයේ වෙයි ද, මේ ‘මම වෙමි’ යි නොදකින්නේ වෙයි ද, එකල්හි ත් විචිකිච්ඡාවෙන් යුතු කෙසේ ද කෙසේ ද යන සැක හුල ඔහුගේ සිත යටකොට සිටින්නේ යන කරුණ විය නොහැක්කකි. වන්නට ඉඩක් නැත්තේ ම ය. එය සිදු නොවන දෙයකි. ආයුෂ්මත, යම් මේ වෙමි යි යන මානය මුළුමනින් ම නැසී යාමක් වෙයි ද, මෙය විචිකිච්ඡාවෙන් යුතු කෙසේ ද කෙසේ ද යන හුලෙන් නිදහස් වීම ම ය.’ මේ අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම සය යි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා? ඡ සතතවිහාරා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නේව සුමනෝ හෝති න දුම්මනෝ. උපෙක්ඛකෝ ච විහරති සතෝ සම්පජානෝ. සෝතේන සද්දං සුත්වා ….(පෙ)…. ඝානේන ගන්ධං ඝායිත්වා ….(පෙ)…. ජිව්හාය රසං සායිත්වා ….(පෙ)…. කායේන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා ….(පෙ)…. මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නේව සුමනෝ හෝති න දුම්මනෝ, උපෙක්ඛකෝ ච විහරති සතෝ සම්පජානෝ. ඉමේ ඡ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා.

උපදවා ගත යුතු ධර්ම සය මොනවා ද? රහත් භික්ෂුව විසින් නිරතුරුව පවත්වන විහරණ සයකි. ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව, ඇසින් රූපයක් දැක සතුටු නොවෙයි. නොගැටෙයි. සිහියෙන් නුවණින් යුතුව උපේක්ෂාවෙන් වාසය කරයි. කනෙන් ශබ්දයක් අසා ….(පෙ)…. නාසයෙන් ගඳ සුවඳක් දැන ….(පෙ)…. දිවෙන් රසයක් දැන ….(පෙ)…. කයෙන් පහසක් ලබා ….(පෙ)…. මනසින් අරමුණක් දැන සතුටු නොවෙයි. නොගැටෙයි. සිහියෙන් නුවණින් යුතුව උපේක්ෂාවෙන් වාසය කරයි. මේ උපදවා ගත යුතු ධර්ම සය යි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? ඡ අනුත්තරියානි: දස්සනානුත්තරියං, සවණානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියං. ඉමේ ඡ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම සය මොනවා ද? අනුත්තරිය සයකි. දස්සනානුත්තරිය ය. සවණානුත්තරිය ය. ලාභානුත්තරිය ය. සික්ඛානුත්තරිය ය. පාරිචරියානුත්තරිය ය. අනුස්සතානුත්තරිය ය. මේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම සය යි.

#### කතමේ ඡ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? ඡ අභිඤ්ඤා: ඉධාවුසෝ, භික්ඛු අනේකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභෝති ….(පෙ)…. යාව බ්‍රහ්මලෝකා පි කායේන වසං වත්තේති, දිබ්බාය සෝතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභෝ සද්දේ සුණාති දිබ්බේ ච මානුසේ ච යේ දූරේ සන්තිකේ වා පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චේතසා චේතෝ පරිච්ච පජානාති සරාගං වා චිත්තං ….(පෙ)…. අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානාති, සෝ අනේකවිහිතං පුබ්බේනිවාසං අනුස්සරති. සෙය්‍යථීදං, ඒකම්පි ජාතිං ද්වේ පි ජාතියෝ ….(පෙ)…. ඉති සාකාරං සඋද්දේසං අනේකවිහිතං පුබ්බේනිවාසං අනුස්සරති. දිබ්බේන චක්ඛුනා විසුද්ධේන අතික්කන්තමානුසකේන ….(පෙ)…. යථාකම්මූපගේ සත්තේ පජානාති, ආසවානං ඛයා අනාසවං චේතෝවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨේව ධම්මේ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමේ ඡ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම සය මොනවා ද? අභිඥා සයකි.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව අනේක ප්‍රකාර වූ ඉර්ධි විශේෂයන් කළ හැකි වන්නේ ය. එනම් එක් කෙනෙක් ව සිට බොහෝ අය ලෙස පෙනී සිටියි. බොහෝ අය වී එක් අයෙක් ව පෙනී සිටියි. බිත්ති හරහා යයි, ප්‍රාකාරය හරහා යයි, පර්වත හරහා යයි, අහසින් යන සෙයින් ඒ කිසිවක නොගැටෙමින් යයි. පොළොවෙහි යටට කිමිදෙයි. උඩට මතුවෙයි. ජලයෙහි සේ ය. නොගිලෙමින් ජලයෙහි ඇවිදගෙන යයි. පොළොවෙහි යන සේ ය. පළඟක් බැඳ අහසින් යයි. පක්ෂි ලිහිණියෙකු සේ ය. මෙබඳු මහත් ඉර්ධි ඇති මහත් ආනුභාව ඇති මේ හිරු සඳු දෙක ද අතින් ස්පර්ශ කරයි. පිරිමදියි. බඹලොව සීමා කොට සිය කයින් වසඟයෙහි පවත්වයි.

(2). මිනිස් හැකියාව ඉක්මවා ගිය විශුද්ධ වූ දිව්‍ය ශ්‍රවණයෙන් යුක්ත ව දිව්‍ය වූ ද, මනුෂ්‍ය වූ ද දුර හෝ ළඟ හෝ ඇති දෙආකාර ශබ්දයන් අසන්නේ වේ.

(3). අන්‍ය සත්වයන්ගේ, අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත තම සිතින් පිරිසිඳ දන්නේ වෙයි. එනම් සරාගී සිත සරාගී සිත යැයි දන්නේ ය. වීතරාගී සිත වීතරාගී සිත යැයි දන්නේ ය. සදෝසී සිත ….(පෙ)…. වීතදෝසී සිත ….(පෙ)…. සමෝහී සිත ….(පෙ)…. වීතමෝහී සිත ….(පෙ)…. හැකිළුණු සිත ….(පෙ)…. විසිරුණු සිත ….(පෙ)…. මහග්ගත සිත ….(පෙ)…. අමහග්ගත සිත ….(පෙ)…. සඋත්තර සිත ….(පෙ)…. අනුත්තර සිත ….(පෙ)…. සමාහිත සිත ….(පෙ)…. අසමාහිත සිත ….(පෙ)…. මිදුණු සිත ….(පෙ)…. නොමිදුණු සිත නොමිදුණු සිත යැයි දැන ගනී.

(4). අනේක ප්‍රකාර වූ පෙර විසූ කඳ පිළිවෙල සිහි කරයි. එනම් එක උපතක් වශයෙන් ද, උපත් දෙකක් වශයෙන් ද, උපත් තුනක් වශයෙන් ද, උපත් සතරක් වහයෙන් ද, උපත් පහක් වශයෙන් ද, උපත් දහයක් වශයෙන් ද, උපත් විස්සක් වශයෙන් ද, උපත් තිහක්, උපත් හතළිහක්, උපත් පණහක්, උපත් සියයක්, උපත් දහසක්, උපත් සිය දහසක් වශයෙන් ද, අනේක වූ සංවට්ට කල්ප, අනේක වූ විවට්ට කල්ප, අනේක වූ සංවට්ට විවට්ට කල්ප වශයෙන් ද සිහි කරයි. ‘මම් අසවල් තැන සිටියෙමි. මෙබඳු නමින් සිටියෙමි. මෙබඳු ගෝත්‍රයෙන් සිටියෙමි. මෙබඳු පැහැයෙන් සිටියෙමි. මෙබඳු ආහාර ගත්තෙමි. මෙබඳු අයුරින් සැප දුක් වින්දෙමි. මෙබඳු අයුරින් දිවිය අවසන් කළෙමි. එයින් චුත ව ඒ මම් අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහිදී ද මම් මෙබඳු නමින් සිටියෙමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර නමින් සිටියෙමි. මෙබඳු පැහැයෙන් සිටියෙමි. මෙබඳු ආහාර ගත්තෙමි. මෙබඳු සැප දුක් වින්දෙමි. මෙබඳු අයුරින් දිවිය අවසන් කළෙමි. ඒ මම් එයින් චුත ව මෙහි උපන්නෙමි’ ආදී වශයෙනි. මෙසේ කරුණු සහිත වූ, විස්තර සහිත වූ අනේක ප්‍රකාර වූ පෙර විසූ කඳ පිළිවෙල සිහි කරයි.

(5). මිනිස් දැක්ම ඉක්මවා ගිය විශුද්ධ දිව්‍ය නේත්‍රයෙන් චුතවන්නා වූත්, උපදින්නා වූත් සත්වයන් දකියි. ඒ සත්වයන් කර්මානුරූපව පහත් වූත්, උසස් වූත්, මනා පැහැයෙන් ඇත්තා වූත්, විරූපී වූත්, සුගතියේත් දුගතියේත් උපදින අයුරු දනියි. එනම් ‘ඒකාන්තයෙන් මේ භවත් සත්වයෝ කාය දුෂ්චරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු ය. වචී දුෂ්චරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු ය. මනෝ දුෂ්චරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු ය. ආර්යයන් හට නින්දා අපහාස කළාහු ය. මිසදිටු ගත්තාහු ය. මිසදිටු ක්‍රියායෙහි යෙදුණාහු ය. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය නම් වූ, දුගතිය නම් වූ යටට වැටෙන නිරයෙහි උපන්නාහු ය. එසේ ම මේ භවත් සත්වයෝ කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු ය. වචී සුචරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු ය. මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු ය. ආර්යයන් හට නින්දා අපහාස නොකළාහු ය. සම්දිටු ගත්තාහු ය. සම්දිටු ක්‍රියායෙහි යෙදුණාහු ය. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගති නම් වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු ය. මෙසේ මිනිස් දැක්ම ඉක්මවා ගිය විශුද්ධ දිව්‍ය නේත්‍රයෙන් චුතවන්නා වූත්, උපදින්නා වූත් සත්වයන් දකියි. ඒ සත්වයන් කර්මානුරූපව පහත් වූත්, උසස් වූත්, මනා පැහැයෙන් ඇත්තා වූත්, විරූපී වූත්, සුගතියේත් දුගතියේත් උපදින අයුරු දනියි.

(6). ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් අනාශ්‍රව වූ චිත්ත විමුක්තියත්, ප්‍රඥා විමුක්තියත් මේ ජීවිතයේදී ම තම විශිෂ්ට නුවණින් අත්දැක එයට පැමිණ වාසය කරයි. මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම සය යි.

#### ඉති ඉමේ සට්ඨි ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ සැට ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.

#### [ සත්තධම්මා ]

#### 8. සත්ත ධම්මා බහුකාරා, සත්ත ධම්මා භාවේතබ්බා, සත්ත ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා, සත්ත ධම්මා පහාතබ්බා, සත්ත ධම්මා හානභාගියා, සත්ත ධම්මා විසේසභාගියා, සත්ත ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා, සත්ත ධම්මා උප්පාදේතබ්බා, සත්ත ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා, සත්ත ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

ධර්ම සතක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. ධර්ම සතක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. ධර්ම සතක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම සතක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. ධර්ම සතක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. ධර්ම සතක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. ධර්ම සතක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. ධර්ම සතක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. ධර්ම සතක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම සතක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා බහුකාරා? සත්ත අරියධනානි: සද්ධාධනං, සීලධනං, හිරිධනං, ඔත්තප්පධනං, සුතධනං, චාගධනං, පඤ්ඤාධනං. ඉමේ සත්ත ධම්මා බහුකාරා.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම සත මොනවා ද? ආර්ය ධන සතකි. ශ්‍රද්ධාව ධනයකි. සීලය ධනයකි. පවට ඇති ලැජ්ජාව ධනයකි. පවට ඇති භය ධනයකි. ශ්‍රැතය ධනයකි. ත්‍යාගය ධනයකි. ප්‍රඥාව ධනයකි. මේ බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම සත යි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා භාවේතබ්බා? සත්ත සම්බොජ්ඣංගා: සතිසම්බොජ්ඣංගෝ, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣංගෝ, විරියසම්බොජ්ඣංගෝ, පීතිසම්බොජ්ඣංගෝ, පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣංගෝ, සමාධිසම්බොජ්ඣංගෝ, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣංගෝ. ඉමේ සත්ත ධම්මා භාවේතබ්බා.

ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම සත මොනවා ද? සම්බොජ්ඣංග සතකි. සති සම්බොජ්ඣංගය ය. ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය ය. විරිය සම්බොජ්ඣංගය ය. පීති සම්බොජ්ඣංගය ය. පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය ය. සමාධි සම්බොජ්ඣංගය ය. උපෙක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය ය. මේ ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම සත යි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියෝ: සන්තාවුසෝ සත්තා නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනෝ, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා ඒකච්චේ ච දේවා ඒකච්චේ ච විනිපාතිකා. අයං පඨමා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්ම සත මොනවා ද? විඤ්ඤාණය පිහිටන තැන් සතකි.

(1). ඇවැත්නි, නා නා කයෙන් යුතු, නා නා සංඥාවෙන් යුතු සත්වයෝ ඇත්තාහ. එනම්, මිනිස්සු ය. ඇතැම් දෙවිවරු ය. ඇතැම් විනිපාතිකයෝ ය. මෙය විඤ්ඤාණය පවතින පළමුවෙනි තැන යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා නානත්තකායා ඒකත්තසඤ්ඤිනෝ සෙය්‍යථාපි දේවා බ්‍රහ්මකායිකා පඨමාභිනිබ්බත්තා. අයං දුතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

(2). ඇවැත්නි, නා නා කයෙන් යුතු, එක ම සංඥාවෙන් යුතු සත්වයෝ ඇත්තාහ. එනම්, පඨම ධ්‍යානයෙන් උපන් බ්‍රහ්මකායික දෙවිවරු බඳු ය. මෙය විඤ්ඤාණය පවතින දෙවෙනි තැන යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා ඒකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනෝ සෙය්‍යථාපි දේවා ආභස්සරා. අයං තතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

(3). ඇවැත්නි, එක් අයුරු වූ කයෙන් යුතු, නා නා සංඥාවෙන් යුතු සත්වයෝ ඇත්තාහ. එනම්, ආභස්සර දෙවිවරු බඳු ය. මෙය විඤ්ඤාණය පවතින තෙවෙනි තැන යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා ඒකත්තකායා ඒකත්තසඤ්ඤිනෝ සෙය්‍යථාපි දේවා සුභකිණ්හා. අයං චතුත්ථා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

(4). ඇවැත්නි, එක් ස්වභාවයෙන් යුතු කයෙන් ද, එක් ස්වභාවයෙන් යුතු සංඥාවෙන් ද යුතු සත්වයෝ ඇත්තාහ. එනම්, සුභකිණ්හ දෙවියෝ බඳු ය. මෙය විඤ්ඤාණය පවතින සිව්වෙනි තැන යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා සබ්බසෝ රූපසඤ්ඤානං සමතික්කම්ම ….(පෙ)…. අනන්තෝ ආකාසෝ’ති ආකාසානඤ්චායතනූපගා. අයං පඤ්චමී විඤ්ඤාණට්ඨිති.

(5). ඇවැත්නි, සියළු අයුරින් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ගිය, ගොරෝසු සංඥාවන් නැති කර දැමූ නා නා සංඥාවන් නොමෙනෙහි කිරීමෙන් අනන්ත වූ ආකාසය යැයි මෙනෙහි කිරීමෙන් ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණි සත්වයෝ ඇත්තාහ. මෙය විඤ්ඤාණය පවතින පස්වෙනි තැන යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා සබ්බසෝ ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා. අයං ඡට්ඨා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

(6). ඇවැත්නි, සියළු අයුරින් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්ම ගිය, අනන්ත වූ විඤ්ඤාණය යැයි මෙනෙහි කිරීමෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණි සත්වයෝ ඇත්තාහ. මෙය විඤ්ඤාණය පවතින හයවෙනි තැන යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා සබ්බසෝ විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම නත්ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගා. අයං සත්තමී විඤ්ඤාණට්ඨිති. ඉමේ සත්ත ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

(7). ඇවැත්නි, සියළු අයුරින් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්ම ගිය, කිසිවක් නැතැයි මෙනෙහි කිරීමෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්වයෝ ඇත්තාහ. මෙය විඤ්ඤාණය පවතින සත්වෙනි තැන යි. මේ පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්ම සත යි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා පහාතබ්බා? සත්තානුසයා: කාමරාගානුසයෝ, පටිඝානුසයෝ, දිට්ඨානුසයෝ, විචිකිච්ඡානුසයෝ, මානානුසයෝ, භවරාගානුසයෝ, අවිජ්ජානුසයෝ. ඉමේ සත්ත ධම්මා පහාතබ්බා.

ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම සත මොනවා ද? අනුසය සත යි. කාමරාගය අනුසයකි. පටිඝය අනුසයකි. දෘෂ්ටි අනුසයකි. විචිකිච්ඡාව අනුසයකි. මානය අනුසයකි. භවරාගය අනුසයකි. අවිද්‍යාව අනුසයකි. මේ ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම සත යි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා හානභාගියා? සත්ත අසද්ධම්මා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු අස්සද්ධෝ හෝති, අහිරිකෝ හෝති, අනොත්තප්පී හෝති, අප්පස්සුතෝ හෝති, කුසීතෝ හෝති, මුට්ඨස්සති හෝති, දුප්පඤ්ඤෝ හෝති. ඉමේ සත්ත ධම්මා හානභාගියා.

පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම සත මොනවා ද? අසද්ධර්ම සත යි. ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ශ්‍රද්ධා නැත්තේ වෙයි. පවට ලැජ්ජා නැත්තේ වෙයි. පවට භය නැත්තේ වෙයි. අල්පශ්‍රැත වෙයි. අකුසල් ප්‍රහාණයට ත්, කුසල් වැඩීමට ත් කම්මැලි වෙයි. මුලා සිහි ඇත්තේ වෙයි. දුෂ්ප්‍රාඥ වෙයි. මේ පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම සත යි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා විසේසභාගියා? සත්ත සද්ධම්මා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සද්ධෝ හෝති, හිරිමා හෝති, ඔත්තප්පී හෝති, බහුස්සුතෝ හෝති, ආරද්ධවිරියෝ හෝති, උපට්ඨිතසති හෝති, පඤ්ඤවා හෝති. ඉමේ සත්ත ධම්මා විසේසභාගියා.

දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම සත මොනවා ද? සද්ධර්ම සත යි. ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ශ්‍රද්ධා ඇත්තේ වෙයි. පවට ලැජ්ජා ඇත්තේ වෙයි. පවට භය ඇත්තේ වෙයි. බහුශ්‍රැත වෙයි. අකුසල් ප්‍රහාණයට ත්, කුසල් වැඩීමට ත් පටන් ගත් වීරිය ඇත්තේ වෙයි. පිහිටුවාගත් සිහි ඇත්තේ වෙයි. ප්‍රඥාවන්ත වෙයි. මේ දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම සත යි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? සත්ත සප්පුරිසධම්මා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු ධම්මඤ්ඤූ ච හෝති, අත්ථඤ්ඤූ ච, අත්තඤ්ඤූ ච, මත්තඤ්ඤූ ච, කාලඤ්ඤූ ච, පරිසඤ්ඤූ ච, පුග්ගලඤ්ඤූ ච. ඉමේ සත්ත ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම සත මොනවා ද? සත්පුරුෂ ධර්ම සත යි. ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ධර්මය ද දන්නේ වෙයි. අර්ථ ද දන්නේ වෙයි. තමාගේ දියුණු කළ ගුණ ද දන්නේ වෙයි. සිව්පසයෙහි පිළිගැනීමෙහි පමණ ද දන්නේ වෙයි. ධර්මය ශ්‍රවණයට, භාවනාවට, විමසීමට කල් ද දන්නේ වෙයි. පිරිස ද දන්නේ වෙයි. ඇසුරු කළ යුතු – නොකළ යුතු පුද්ගලයා ද දන්නේ වෙයි. මේ අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම සත යි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා උප්පාදේතබ්බා? සත්ත සඤ්ඤා: අනිච්චසඤ්ඤා, අනත්තසඤ්ඤා, අසුභසඤ්ඤා, ආදීනවසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරෝධසඤ්ඤා. ඉමේ සත්ත ධම්මා උප්පාදේතබ්බා.

උපදවා ගත යුතු ධර්ම සත මොනවා ද? සංඥා සත යි. අනිත්‍ය සංඥාව ය. අනාත්ම සංඥාව ය. අසුභ සංඥාව ය. ආදීනව සංඥාව ය. පහාණ සංඥාව ය. විරාග සංඥාව ය. නිරෝධ සංඥාව ය. මේ උපදවා ගත යුතු ධර්ම සත යි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? සත්ත නිද්දසවත්ථූනි: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සික්ඛාසමාදානේ තිබ්බඡන්දෝ හෝති ආයතිඤ්ච සික්ඛාසමාදානේ අවිගතපේමෝ, ධම්මනිසන්තියා තිබ්බඡන්දෝ හෝති ආයතිඤ්ච ධම්මනිසන්තියා අවිගතපේමෝ, ඉච්ඡාවිනයේ තිබ්බඡන්දෝ හෝති ආයතිඤ්ච ඉච්ඡාවිනයේ අවිගතපේමෝ, පටිසල්ලානේ තිබ්බඡන්දෝ හෝති ආයතිඤ්ච පටිසල්ලානේ අවිගතපේමෝ, විරියාරම්භේ තිබ්බඡන්දෝ හෝති ආයතිඤ්ච විරියාරම්භේ අවිගතපේමෝ, සතිනේපක්කේ තිබ්බඡන්දෝ හෝති ආයතිඤ්ච සතිනේපක්කේ අවිගතපේමෝ, දිට්ඨිපටිවේධේ තිබ්බඡන්දෝ හෝති ආයතිඤ්ච දිට්ඨිපටිවේධේ අවිගතපේමෝ. ඉමේ සත්ත ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම සත මොනවා ද? නිද්දසවස්තු සතය.

ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ශික්ෂා සමාදන් වීමෙහි තියුණු ආශාවක් ඇත්තේ වෙයි, මත්තෙහි ද ශික්ෂා සමාදන් වීමෙහි දුරු නොවූ ප්‍රේමය ඇත්තේ වෙයි.

ධර්මාවබෝධයෙහි තියුණු ආශාවක් ඇත්තේ වෙයි, මත්තෙහි ද ධර්මාවබෝධයෙහි දුරු නොවූ ප්‍රේමය ඇත්තේ වෙයි.

තෘෂ්ණාව දුරු කිරීමෙහි තියුණු ආශාවක් ඇත්තේ වෙයි, මත්තෙහි ද තෘෂ්ණාව දුරු කිරීමෙහි දුරු නොවූ ප්‍රේමය ඇත්තේ වෙයි.

භාවනාවෙහි තියුණු ආශාවක් ඇත්තේ වෙයි, මත්තෙහි ද භාවනාවෙහි දුරු නොවූ ප්‍රේමය ඇත්තේ වෙයි.

අරඹන ලද වීරියෙහි තියුණු ආශාවක් ඇත්තේ වෙයි, මත්තෙහි ද අරඹන ලද වීරියෙහි දුරු නොවූ ප්‍රේමය ඇත්තේ වෙයි.

සිහිය හා අවස්ථාවෝචිත ප්‍රඥාවෙහි තියුණු ආශාවක් ඇත්තේ වෙයි, මත්තෙහි ද සිහිය හා අවස්ථාවෝචිත ප්‍රඥාවෙහි දුරු නොවූ ප්‍රේමය ඇත්තේ වෙයි.

මාර්ගඵලාවබෝධයෙහි තියුණු ආශාවක් ඇත්තේ වෙයි, මත්තෙහි ද මාර්ගඵලාවබෝධයෙහි දුරු නොවූ ප්‍රේමය ඇත්තේ වෙයි. මේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම සත යි.

#### කතමේ සත්ත ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? සත්ත ඛීණාසවබලානි: ඉධාවුසෝ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ අනිච්චතෝ සබ්බේ සංඛාරා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති, යම්පාවුසෝ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ අනිච්චතෝ සබ්බේ සංඛාරා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති, ඉදම්පි ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ බලං හෝති, යං බලං ආගම්ම ඛීණාසවෝ භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති ‘ඛීණා මේ ආසවා’ති.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම සත මොනවා ද? ඛීණාසව බල සත යි.

ඇවැත්නි, මෙහි ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව විසින් සියළු සංස්කාරයෝ අනිත්‍ය වශයෙන් ඒ වූ සැටියෙන් ම මනා ප්‍රඥාවෙන් මැනැවින් දකින ලද්දාහු ය. ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව විසින් සියළු සංස්කාරයෝ අනිත්‍ය වශයෙන් ඒ වූ සැටියෙන් ම මනා ප්‍රඥාවෙන් මැනැවින් දකින ලද්දාහු ය යන යමක් ඇද්ද, යම් බලයකට පැමිණ ක්ෂීණාශ්‍රව රහත් භික්ෂුව ‘මා තුළ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූවාහු ය’ යි ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම ප්‍රතිඥා දෙයි නම් මෙය ත් ක්ෂීණාශ්‍රව රහත් භික්ෂුවගේ බලයක් වෙයි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ අංගාරකාසූපමා කාමා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති. යම්පාවුසෝ ….(පෙ)…. ‘ඛීණා මේ ආසවා’ති.

තව ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව විසින් කාමයෝ ගිනි අඟුරු වළකට උපමා කොට ඒ වූ සැටියෙන් ම මනා ප්‍රඥාවෙන් මැනැවින් දකින ලද්දාහු ය. ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව විසින් ….(පෙ)…. ‘මා තුළ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූවාහු ය’ යි ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම ප්‍රතිඥා දෙයි නම් මෙය ත් ක්ෂීණාශ්‍රව රහත් භික්ෂුවගේ බලයක් වෙයි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ විවේකනින්නං චිත්තං හෝති විවේකපෝණං විවේකපබ්භාරං විවේකට්ඨං නෙක්ඛම්මාභිරතං ව්‍යන්තිභූතං සබ්බසෝ ආසවට්ඨානියේහි ධම්මේහි. යම්පාවුසෝ ….(පෙ)…. ‘ඛීණා මේ ආසවා’ති.

තව ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුවගේ සිත විවේකයට නැඹුරු වෙයි. විවේකයට යොමු වෙයි. විවේකයට ම බර වෙයි. විවේකයෙහි ම පිහිටියේ වෙයි. නෛෂ්ක්‍රම්‍යයෙහි ම ඇලුණේ වෙයි. සියළු අයුරින් ආශ්‍රවයන් ඇති කරවන කරුණු වලින් ඉවත් වූයේ වෙයි. ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුවගේ සිත ….(පෙ)…. ‘මා තුළ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූවාහු ය’ යි ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම ප්‍රතිඥා දෙයි නම් මෙය ත් ක්ෂීණාශ්‍රව රහත් භික්ෂුවගේ බලයක් වෙයි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ චත්තාරෝ සතිපට්ඨානා භාවිතා හොන්ති සුභාවිතා. යම්පාවුසෝ ….(පෙ)…. ‘ඛීණා මේ ආසවා’ති.

තව ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව විසින් සතර සතිපට්ඨානයෝ වඩන ලද්දාහු ය. ඉතා මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දාහු ය. ….(පෙ)…. ‘මා තුළ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූවාහු ය’ යි ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම ප්‍රතිඥා දෙයි නම් මෙය ත් ක්ෂීණාශ්‍රව රහත් භික්ෂුවගේ බලයක් වෙයි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ පඤ්චින්ද්‍රියානි භාවිතානි හොන්ති සුභාවිතානි. යම්පාවුසෝ ….(පෙ)…. ‘ඛීණා මේ ආසවා’ති.

තව ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව විසින් පංච ඉන්ද්‍රියයෝ වඩන ලද්දාහු ය. ඉතා මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දාහු ය. ….(පෙ)…. ‘මා තුළ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූවාහු ය’ යි ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම ප්‍රතිඥා දෙයි නම් මෙය ත් ක්ෂීණාශ්‍රව රහත් භික්ෂුවගේ බලයක් වෙයි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ සත්ත බොජ්ඣංගා භාවිතා හොන්ති සුභාවිතා. යම්පාවුසෝ ….(පෙ)…. ‘ඛීණා මේ ආසවා’ති.

තව ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව විසින් සප්ත බොජ්ඣංගයෝ වඩන ලද්දාහු ය. ඉතා මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දාහු ය. ….(පෙ)…. ‘මා තුළ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූවාහු ය’ යි ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම ප්‍රතිඥා දෙයි නම් මෙය ත් ක්ෂීණාශ්‍රව රහත් භික්ෂුවගේ බලයක් වෙයි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ අරියෝ අට්ඨංගිකෝ මග්ගෝ භාවිතෝ හෝති සුභාවිතෝ. යම්පාවුසෝ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ අරියෝ අට්ඨංගිකෝ මග්ගෝ භාවිතෝ හෝති සුභාවිතෝ. ඉදම්පි ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනෝ බලං හෝති, යං බලං ආගම්ම ඛීණාසවෝ භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති ‘ඛීණා මේ ආසවා’ති.

තව ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව විසින් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන ලද්දේ ය. ඉතා මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය. ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව විසින් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන ලද්දේ, ඉතා මැනැවින් ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ ය යන යමක් ඇද්ද, යම් බලයකට පැමිණ ක්ෂීණාශ්‍රව රහත් භික්ෂුව ‘මා තුළ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූවාහු ය’ යි ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම ප්‍රතිඥා දෙයි නම් මෙය ත් ක්ෂීණාශ්‍රව රහත් භික්ෂුවගේ බලයක් වෙයි.

#### ඉමේ සත්ත ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම සත යි.

#### ඉතිමේ සත්තති ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ සැත්තෑ ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.

#### [ අට්ඨ ධම්මා ]

#### 9. අට්ඨ ධම්මා බහුකාරා ….(පෙ)…. අට්ඨ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

ධර්ම අටක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. ධර්ම අටක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. ධර්ම අටක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම අටක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. ධර්ම අටක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. ධර්ම අටක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. ධර්ම අටක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. ධර්ම අටක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. ධර්ම අටක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම අටක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා බහුකාරා? අට්ඨ හේතූ අට්ඨ පච්චයා ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යෝභාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තන්ති.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම අට මොනවා ද? බඹසරට මුල්වන ප්‍රඥාව නොලැබී ඇත්නම්, එය ලැබීම පිණිස ත්, ලැබී ඇත්නම්, එය වැඩි දියුණු වීම පිණිස ත්, විපුල බවට පත්වීම පිණිස ත්, භාවනාවෙන් පිරිපුන් වීම පිණිස ත් පවතන හේතු අටකි. ප්‍රත්‍ය අටකි.

#### ඉධාවුසෝ භික්ඛු සත්ථාරං වා උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං, යත්ථස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හෝති, පේමඤ්ච ගාරවෝ ච. අයං පඨමෝ හේතු, පඨමෝ පච්චයෝ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යෝභාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුවක් ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ ඇසුරු කොට වාසය කරයි. යමෙකු කෙරෙහි ඔහු තුළ තියුණු ලැජ්ජා භයක් පිහිටියේ වෙයි ද, ප්‍රේමය ත් ගෞරවය ත් පිහිටියේ වෙයි ද, එබඳු ගුරුතන්හිලා සැලකිය හැකි එක්තරා සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් හෝ ඇසුරු කොට වාසය කරයි. බඹසරට මුල්වන ප්‍රඥාව නොලැබී ඇත්නම් එය ලැබීම පිණිස ත්, ලැබී ඇත්නම් එය වැඩි දියුණු වීම පිණිස ත්, විපුල බවට පත්වීම පිණිස ත්, භාවනාවෙන් පිරිපුන් වීම පිණිස ත් පවතින පළමු හේතුව, පළමු ප්‍රත්‍යය මෙය යි.

#### තං ඛෝ පන සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං යත්ථස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හෝති පේමං ච ගාරවෝ ච, තේ කාලේන කාලං උපසංකමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති ඉදං භන්තේ කථං? ඉමස්ස කෝ අත්ථෝ’ති? තස්ස තේ ආයස්මන්තෝ අවිවටං චේව විවරන්ති අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති අනේකවිහිතේසු ච කංඛාඨානීයේසු ධම්මේසු කංඛං පටිවිනෝදෙන්ති. අයං දුතියෝ හේතු දුතියෝ පච්චයෝ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යෝභාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

(2). හෙතෙමේ ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇසුරු කොට වාසය කරයි ද, යමෙකු කෙරෙහි ඔහු තුළ තියුණු ලැජ්ජා භයක් පිහිටියේ වෙයි ද, ප්‍රේමය ත් ගෞරවය ත් පිහිටියේ වෙයි ද, එබඳු ගුරුතන්හිලා සැලකිය හැකි එක්තරා සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් හෝ ඇසුරු කොට වාසය කරයි ද, උන්වහන්සේලා කරා කලින් කල එළඹ ප්‍රශ්න කරයි. නැවත නැවත විමසයි. ‘ස්වාමීනී, මෙය කෙසේ ද? ස්වාමීනී, මෙහි අර්ථය කුමක් ද?’ වශයෙනි. එවිට ඒ ආයුෂ්මත්වරු ඔහුට වැසී ඇති දෙය විවෘත කරති. අප්‍රකට දේ ප්‍රකට කරති. නන් වැදෑරුම් සැක ඇතිවෙන ධර්මයන්හි සැකය දුරු කරති. ඇවැත්නි, බඹසරට මුල්වන ප්‍රඥාව නොලැබී ඇත්නම් එය ලැබීම පිණිස ත්, ලැබී ඇත්නම් එය වැඩි දියුණු වීම පිණිස ත්, විපුල බවට පත්වීම පිණිස ත්, භාවනාවෙන් පිරිපුන් වීම පිණිස ත් පවතින දෙවන හේතුව, දෙවන ප්‍රත්‍යය මෙය යි.

#### තං ඛෝ පන ධම්මං සුත්වා ද්වයේන වූපකාසේන සම්පාදේති කායවූපකාසේන ච චිත්තවූපකාසේන ච. අයං තතියෝ හේතු තතියෝ පච්චයෝ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යෝභාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

(3). හෙතෙමේ ඒ ධර්මය අසා දෙවැදෑරුම් විවේකයකින් යුක්ත වෙයි. කාය විවේකයෙනුත්, චිත්ත විවේකයෙනුත් ය. බඹසරට මුල්වන ප්‍රඥාව නොලැබී ඇත්නම් එය ලැබීම පිණිස ත්, ලැබී ඇත්නම් එය වැඩි දියුණු වීම පිණිස ත්, විපුල බවට පත්වීම පිණිස ත්, භාවනාවෙන් පිරිපුන් වීම පිණිස ත් පවතින තුන්වන හේතුව, තුන්වන ප්‍රත්‍යය මෙය යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු සීලවා හෝති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතෝ විහරති ආචාරගෝචරසම්පන්නෝ, අණුමත්තේසු වජ්ජේසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදේසු. අයං චතුත්ථෝ හේතු චතුත්ථෝ පච්චයෝ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යෝභාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

(4). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි. ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවර වූයේ වෙයි. යහපත් ඇවතුම් පැවතුම් ඇතිව වසන්නේ වෙයි. අණුමාත්‍ර වූ වරදෙහි ත් බිය දකින සුළු ව සමාදන් වූ ශික්ෂාපදයන්හි හික්මෙන්නේ වෙයි. බඹසරට මුල්වන ප්‍රඥාව නොලැබී ඇත්නම් එය ලැබීම පිණිස ත්, ලැබී ඇත්නම් එය වැඩි දියුණු වීම පිණිස ත්, විපුල බවට පත්වීම පිණිස ත්, භාවනාවෙන් පිරිපුන් වීම පිණිස ත් පවතින සිව්වන හේතුව, සිව්වන ප්‍රත්‍යය මෙය යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු බහුස්සුතෝ හෝති සුතධරෝ සුතසන්නිචයෝ. යේ තේ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣේකල්‍යාණා පරියෝසානකල්‍යාණා සාත්ථා සබ්‍යඤ්ජනා කේවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපා’ස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. අයං පඤ්චමෝ හේතු පඤ්චමෝ පච්චයෝ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යෝභාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

(5). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ධර්මය බොහෝ සෙයින් අසන ලද්දේ වෙයි. ඒ ඇසූ දහම් දරන්නේ වෙයි. ඒ ඇසූ දහම් සිත්හිලා රැස් කරගන්නේ වෙයි. යම් ඒ ධර්මයෝ කල්‍යාණ වූ පටන් ගැනීමෙකින් යුක්ත වෙත් ද, කල්‍යාණ වූ මැදකින් යුක්ත වෙත් ද, කල්‍යාණ වූ අවසානයෙකින් යුක්ත වෙත් ද, අර්ථ සහිත වෙත් ද, පැහැදිලි වචනයෙන් යුක්ත වෙත් ද, හැම ලෙසින් ම පිරිපුන් පිරිසිදු නිවන් මග පවසත් ද, එබඳු වූ ධර්මයෝ ඔහු විසින් බොහෝ කොට අසන ලද්දාහු ය. ධාරණය කරගන්නා ලද්දාහු ය. වචනයෙන් පිරිවහන ලද්දාහු ය. මනසින් විමසන ලද්දාහු ය. නුවණින් අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය. බඹසරට මුල්වන ප්‍රඥාව නොලැබී ඇත්නම් එය ලැබීම පිණිස ත්, ලැබී ඇත්නම් එය වැඩි දියුණු වීම පිණිස ත්, විපුල බවට පත්වීම පිණිස ත්, භාවනාවෙන් පිරිපුන් වීම පිණිස ත් පවතින පස්වෙනි හේතුව, පස්වෙනි ප්‍රත්‍යය මෙය යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ආරද්ධවිරියෝ විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමෝ අනික්ඛිත්තධුරෝ කුසලේසු ධම්මේසු. අයං ඡට්ඨෝ හේතු ඡට්ඨෝ පච්චයෝ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යෝභාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

(6). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව පටන් ගත් වීරිය ඇත්තේ වෙයි. අකුසල් දහම් ප්‍රහාණය කිරීමට හා කුසල් දහම් උපදවා ගැනීමට දැඩි වීරියෙන් යුතු වූයේ, දැඩි පරාක්‍රමයෙන් යුතු වූයේ, කුසල් දහම් පිළිබඳ ව පසුබට නොවන වීරිය ඇත්තේ වෙයි. බඹසරට මුල්වන ප්‍රඥාව නොලැබී ඇත්නම් එය ලැබීම පිණිස ත්, ලැබී ඇත්නම් එය වැඩි දියුණු වීම පිණිස ත්, විපුල බවට පත්වීම පිණිස ත්, භාවනාවෙන් පිරිපුන් වීම පිණිස ත් පවතින සයවන හේතුව, සයවන ප්‍රත්‍යය මෙය යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු සතිමා හෝති පරමේන සතිනේපක්කේන සමන්නාගතෝ. චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. අයං සත්තමෝ හේතු සත්තමෝ පච්චයෝ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යෝභාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

(7). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව සිහියෙන් යුක්ත වෙයි. උතුම් වූ අවස්ථාවෝචිත ව සිහිය පැවැත්විය හැකි අයුරින් යුක්ත වෙයි. බොහෝ කලකට පෙර කළ දේ ත්, බොහෝ කලකට පෙර පැවසූ දේ ත් සිහි කරයි. නැවත නැවත සිහි කරයි. බඹසරට මුල්වන ප්‍රඥාව නොලැබී ඇත්නම් එය ලැබීම පිණිස ත්, ලැබී ඇත්නම් එය වැඩි දියුණු වීම පිණිස ත්, විපුල බවට පත්වීම පිණිස ත්, භාවනාවෙන් පිරිපුන් වීම පිණිස ත් පවතින සත්වන හේතුව, සත්වන ප්‍රත්‍යය මෙය යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු පඤ්චසුපාදානක්ඛන්ධේසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයෝ, ඉති රූපස්ස අත්ථංගමෝ. ඉති වේදනා, ඉති වේදනාය සමුදයෝ, ඉති වේදනාය අත්ථංගමෝ. ඉති සඤ්ඤා, ඉති සඤ්ඤාය සමුදයෝ, ඉති සඤ්ඤාය අත්ථංගමෝ. ඉති සංඛාරා, ඉති සංඛාරානං සමුදයෝ, ඉති සංඛාරානං අත්ථංගමෝ. ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයෝ, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථංගමෝ’ති. අයං අට්ඨමෝ හේතු අට්ඨමෝ පච්චයෝ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යෝභාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති. ඉමේ අට්ඨ ධම්මා බහුකාරා.

(8). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව පංච උපාදානස්කන්ධයන් පිළිබඳ ව හටගැනීම ත්, නැතිවීම ත් නුවණින් දකිමින් වාසය කරයි. ‘රූපය මෙසේ ය. රූපයේ හටගැනීම මෙසේ ය. රූපයේ නැතිවීම මෙසේ ය. විඳීම මෙසේ ය. විඳීමේ හටගැනීම මෙසේ ය. විඳීම නැති වන්නේ මෙසේ ය. සංඥාව මෙසේ ය. සංඥාවෙහි හටගැනීම මෙසේ ය. සංඥාව නැතිවීම මෙසේ ය. සංස්කාර මෙසේ ය. සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම මෙසේ ය. සංස්කාරයන් නැතිවීම මෙසේ ය. විඤ්ඤාණය මෙසේ ය. විඤ්ඤාණය හටගන්නේ මෙසේ ය. විඤ්ඤාණය නැති වන්නේ මෙසේ ය’ යනුවෙනි. බඹසරට මුල්වන ප්‍රඥාව නොලැබී ඇත්නම් එය ලැබීම පිණිස ත්, ලැබී ඇත්නම් එය වැඩි දියුණු වීම පිණිස ත්, විපුල බවට පත්වීම පිණිස ත්, භාවනාවෙන් පිරිපුන් වීම පිණිස ත් පවතින අටවන හේතුව, අටවන ප්‍රත්‍යය මෙය යි. මේ බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම අට යි.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා භාවේතබ්බා? අරියෝ අට්ඨංගිකෝ මග්ගෝ.

ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම අට මොනවා ද? ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය යි.

#### සෙය්‍යථීදං: සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසංකප්පෝ, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තෝ, සම්මාආජීවෝ, සම්මාවායාමෝ, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. ඉමේ අට්ඨ ධම්මා භාවේතබ්බා.

එනම්; සම්මා දිට්ඨිය ය. සම්මා සංකල්පය ය. සම්මා වාචා ය. සම්මා කම්මන්ත ය. සම්මා ආජීව ය. සම්මා වායාම ය. සම්මා සති ය. සම්මා සමාධිය ය. මේ ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම අට යි.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? අට්ඨ ලෝකධම්මා: ලාභෝ ච, අලාභෝ ච, අයසෝ ච, යසෝ ච, නින්දා ච, පසංසා ච, සුඛං ච, දුක්ඛං ච. ඉමේ අට්ඨ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්ම අට මොනවා ද? ලෝක ධර්ම අට යි. ලාභය ත්, අලාභය ත් ය. යස පිරිවර නැතිකම ත්, යස පිරිවර ත් ය. නින්දාව ත්, ප්‍රශංසාව ත් ය. සැප ත්, දුක ත් ය. මේ පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්ම අට යි.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා පහාතබ්බා? අට්ඨ මිච්ඡත්තා: මිච්ඡාදිට්ඨි, මිච්ඡාසංකප්පෝ, මිච්ඡාවාචා, මිච්ඡාකම්මන්තෝ, මිච්ඡාආජීවෝ, මිච්ඡාවායාමෝ, මිච්ඡාසති, මිච්ඡාසමාධි. ඉමේ අට්ඨ ධම්මා පහාතබ්බා.

ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම අට මොනවා ද? වැරදි බවට පත්වන කරුණු අට යි. මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ය. මිථ්‍යා සංකල්ප ය. මිථ්‍යා වාචා ය. මිථ්‍යා කර්මාන්තය ය. මිථ්‍යා ආජීවය ය. මිථ්‍යා වායාම ය. මිථ්‍යා සතිය ය. මිථ්‍යා සමාධිය ය. මේ අටක් වූ ධර්මයෝ ප්‍රහාණය කළ යුත්තාහු ය.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා හානභාගියා? අට්ඨ කුසීතවත්ථූනි: ඉධාවුසෝ භික්ඛුනා කම්මං කාතබ්බං හෝති. තස්ස ඒවං හෝති: කම්මං ඛෝ මේ කාතබ්බං භවිස්සති, කම්මං ඛෝ පන මේ කරොන්තස්ස කායෝ කිලමිස්සති, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සෝ නිපජ්ජති, න විරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං පඨමං කුසීතවත්ථු.

පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම අට මොනවා ද? කම්මැලිකමට කරුණු අටකි.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව විසින් කළ යුතු කිසියම් කටයුත්තක් ඇත්තේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මා විසින් මේ කටයුත්ත කළ යුතු වන්නේ නොවැ. මේ වැඩය කරන කල්හී මාගේ ශරීරය ක්ලාන්ත වනු ඇත. එහෙයින් මම එයට පෙර නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් නොගනියි. මෙය කුසීත බවට මුල් වන පළමු කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනා කම්මං කතං හෝති. තස්ස ඒවං හෝති: අහං ඛෝ කම්මං අකාසිං, කම්මං ඛෝ පන මේ කරොන්තස්ස කායෝ කිලන්තෝ, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සෝ නිපජ්ජති, න විරියං ආරභති ….(පෙ)…. ඉදං දුතියං කුසීතවත්ථු.

(2). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව විසින් කිසියම් කටයුත්තක් කරන ලද්දේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම මේ කටයුත්ත කළෙමි. මේ වැඩය කරන කල්හී මාගේ ශරීරය ක්ලාන්ත වී ගියේ නොවැ. එහෙයින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් නොගනියි. මෙය කුසීත බවට මුල් වන දෙවෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනා මග්ගෝ ගන්තබ්බෝ හෝති. තස්ස ඒවං හෝති: මග්ගෝ ඛෝ මේ ගන්තබ්බෝ භවිස්සති, මග්ගං ඛෝ පන මේ ගච්ඡන්තස්ස කායෝ කිලමිස්සති, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සෝ නිපජ්ජති, න විරියං ආරභති, ….(පෙ)…. ඉදං තතියං කුසීතවත්ථු.

(3). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව විසින් යා යුතු කිසියම් ගමනක් ඇත්තේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මා විසින් මේ ගමන යා යුතු වන්නේ නොවැ. මේ ගමන යන කල්හී මාගේ ශරීරය ක්ලාන්ත වනු ඇත. එහෙයින් මම එයට පෙර නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් නොගනියි. මෙය කුසීත බවට මුල් වන තුන්වෙනි කරුණයි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනා මග්ගෝ ගතෝ හෝති. තස්ස ඒවං හෝති: අහං ඛෝ මග්ගං අගමාසිං, මග්ගං ඛෝ පන මේ ගච්ඡන්තස්ස කායෝ කිලන්තෝ, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සෝ නිපජ්ජති, න විරියං ආරභති ….(පෙ)…. ඉදං චතුත්ථං කුසීතවත්ථු.

(4). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව විසින් කිසියම් ගමනක් ගියේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම මේ ගමන ගියෙමි. මේ ගමන යන කල්හී මාගේ ශරීරය ක්ලාන්ත වී ගියේ නොවැ. එහෙයින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් නොගනියි. මෙය කුසීත බවට මුල් වන සිව්වෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තෝ න ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භෝජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස ඒවං හෝති: ‘අහං ඛෝ ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තෝ නාලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භෝජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මේ කායෝ කිලන්තෝ අකම්මඤ්ඤෝ, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. ….(පෙ)…. ඉදං පඤ්චමං කුසීතවත්ථු.

(5). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ගමකට හෝ නියම් ගමකට හෝ පිඬු පිණිස යයි. එහිදී රූක්ෂ වේවා, ප්‍රණීත වේවා කුස පිරෙන තරමට ආහාර නොලැබුණේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම ගමකට හෝ නියම් ගමකට හෝ පිඬු පිණිස ගියෙමි. එහිදී රූක්ෂ වේවා, ප්‍රණීත වේවා කුස පිරෙන තරමට ආහාර නොලැබුණේ නොවැ. ඒ මාගේ ශරීරය ක්ලාන්ත වී ඇත. මම කිසිවක් කරගත නොහැක්කෙමි. එහෙයින් මම නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් නොගනියි. මෙය කුසීත බවට මුල් වන පස්වෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තෝ ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භෝජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස ඒවං හෝති: ‘අහං ඛෝ ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තෝ අලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භෝජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස මේ කායෝ ගරුකෝ අකම්මඤ්ඤෝ මාසාචිතං මඤ්ඤේ. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සෝ නිපජ්ජති ….(පෙ)…. ඉදං ඡට්ඨං කුසීතවත්ථු.

(6). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ගමකට හෝ නියම් ගමකට හෝ පිඬු පිණිස යයි. එහිදී රූක්ෂ වේවා, ප්‍රණීත වේවා කුස පිරෙන තරමට ආහාර ලැබුණේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම ගමකට හෝ නියම් ගමකට හෝ පිඬු පිණිස ගියෙමි. එහිදී රූක්ෂ වේවා, ප්‍රණීත වේවා කුස පිරෙන තරමට ආහාර ලැබුණේ නොවැ. එහෙයින් මාගේ ශරීරයෙහි බර ගතියක් ඇත. මම කිසිවක් කරගත නොහැක්කෙමි. මෑ ඇට වැළඳූ කලක සෙයින් හැඟෙයි. එහෙයින් මම නිදා ගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් නොගනියි. මෙය කුසීත බවට මුල් වන සයවෙනි කරුණයි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනෝ උප්පන්නෝ හෝති අප්පමත්තකෝ ආබාධෝ, තස්ස ඒවං හෝති: ‘උප්පන්නෝ ඛෝ මේ අයං අප්පමත්තකෝ ආබාධෝ, අත්ථි කප්පෝ නිපජ්ජිතුං, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සෝ නිපජ්ජති, ….(පෙ)…. ඉදං සත්තමං කුසීතවත්ථු.

(7). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුවට ස්වල්ප වූ ආබාධයක් උපන්නේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මට මේ ස්වල්ප වූ ආබාධයක් උපන්නේ නොවැ. හාන්සි වී සිටින්නට අදහස ඇත. එහෙයින් මම නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් නොගනියි. මෙය කුසීත බවට මුල් වන සත්වෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ගිලානාවුට්ඨිතෝ හෝති, අචිරවුට්ඨිතෝ ගේලඤ්ඤා. තස්ස ඒවං හෝති: ‘අහං ඛෝ ගිලානාවුට්ඨිතෝ, අචිරවුට්ඨිතෝ ගේලඤ්ඤා, තස්ස මේ කායෝ දුබ්බලෝ අකම්මඤ්ඤෝ, අත්තිකප්පෝ නිපජ්ජිතුං, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සෝ නිපජ්ජති, ….(පෙ)…. ඉදං අට්ඨමං කුසීතවත්ථු. ඉමේ අට්ඨ ධම්මා හානභාගියා.

(8). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ගිලන් බවින් නැගී සිටියේ වෙයි. ගිලන් බවින් නැගිට වැඩිකල් ඇත්තේ නොවෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම ගිලන් බවින් නැගී සිටියේ වෙමි. ගිලන් බවින් නැගිට වැඩිකල් ඇත්තේ නොවෙමි. එහෙයින් මගේ කය දුර්වල නොවැ. කිසි කටයුත්තකට නොනැමෙයි. හාන්සි වී සිටින්නට අදහස ඇත. එහෙයින් මම නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් නොගනියි. මෙය කුසීත බවට මුල් වන අටවෙනි කරුණ යි. මේ පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම අට යි.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා විසේසභාගියා? අට්ඨ ආරම්භවත්ථූනි: ඉධාවුසෝ භික්ඛුනා කම්මං කාතබ්බං හෝති තස්ස ඒවං හෝති: ‘කම්මං ඛෝ මේ කාතබ්බං භවිස්සති, කම්මං ඛෝ පන මේ කරොන්තේන න සුකරං බුද්ධානං සාසනං මනසිකාතුං, හන්දාහං විරියං ආරභාමි අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’ති. සෝ විරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං පඨමං ආරම්භවත්ථු.

දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම අට මොනවා ද? වීර්යය ඇති කරගැනීමට කරුණු අටකි.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව විසින් කළ යුතු කිසියම් කටයුත්තක් ඇත්තේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මා විසින් මේ කටයුත්ත කළ යුතු වන්නේ නොවැ. මේ වැඩය කරන කල්හී මා හට බුදුරජුන්ගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කරන්නට පහසු නොවෙයි. එහෙයින් මම කලින් ම නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනිමි.’ ඔහු නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනියි. මෙය වීරිය පටන් ගැනීමට මුල් වන පළමු කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනා කම්මං කතං හෝති. තස්ස ඒවං හෝති: ‘අහං ඛෝ කම්මං අකාසිං, කම්මං ඛෝ පනාහං කරොන්තෝ නාසක්ඛිං බුද්ධානං සාසනං මනසිකාතුං, හන්දාහං විරියං ආරභාමි’ ….(පෙ)…. ඉදං දුතියං ආරම්භවත්ථු.

(2). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව විසින් කිසියම් කටයුත්තක් කරන ලද්දේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම මේ කටයුත්ත කළෙමි. මේ වැඩය කරන කල්හී මට බුදුරජුන්ගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කරන්නට බැරි වූයේ නොවැ. එහෙයින් මම නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනිමි.’ ඔහු නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනියි. මෙය වීරිය පටන් ගැනීමට මුල් වන දෙවෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනා මග්ගෝ ගන්තබ්බෝ හෝති. තස්ස ඒවං හෝති: ‘මග්ගෝ ඛෝ මේ ගන්තබ්බෝ භවිස්සති, මග්ගං ඛෝ පන මේ ගච්ඡන්තේන න සුකරං බුද්ධානං සාසනං මනසිකාතුං, හන්දාහං විරියං ආරභාමි’ ….(පෙ)…. ඉදං තතියං ආරම්භවත්ථු.

(3). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව විසින් යා යුතු කිසියම් ගමනක් ඇත්තේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මා විසින් මේ ගමන යා යුතු වන්නේ නොවැ. මේ ගමන යන කල්හී මා හට බුදුරජුන්ගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කරන්නට පහසු නොවෙයි. එහෙයින් මම කලින් ම නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනිමි.’ ඔහු නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනියි. මෙය වීරිය පටන් ගැනීමට මුල් වන තුන්වෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනා මග්ගෝ ගතෝ හෝති. තස්ස ඒවං හෝති: ‘අහං ඛෝ මග්ගං අගමාසිං, මග්ගං ඛෝ පනාහං ගච්ඡන්තෝ නාසක්ඛිං බුද්ධානං සාසනං මනසිකාතුං, හන්දාහං විරියං ආරභාමි’ ….(පෙ)…. ඉදං චතුත්ථං ආරම්භවත්ථු.

(4). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව කිසියම් ගමනක් ගියේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම මේ ගමන ගියෙමි. මේ ගමන ගිය නිසාවෙන් මා හට බුදුරජුන්ගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කරන්නට බැරි වූයේ නොවැ. එහෙයින් මම නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනිමි.’ ඔහු නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනියි. මෙය වීරිය පටන් ගැනීමට මුල් වන සිව්වෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තෝ න ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භෝජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස ඒවං හෝති: ‘අහං ඛෝ ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තෝ නාලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භෝජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මේ කායෝ ලහුකෝ කම්මඤ්ඤෝ හන්දාහං විරියං ආරභාමි’ ….(පෙ)…. ඉදං පඤ්චමං ආරම්භවත්ථු.

(5). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ගමකට හෝ නියම් ගමකට හෝ පිඬු පිණිස යයි. එහිදී රූක්ෂ වේවා, ප්‍රණීත වේවා කුස පිරෙන තරමට ආහාර නොලැබුණේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම ගමකට හෝ නියම් ගමකට හෝ පිඬු පිණිස ගියෙමි. එහිදී රූක්ෂ වේවා, ප්‍රණීත වේවා කුස පිරෙන තරමට ආහාර නොලැබුණේ නොවැ. ඒ මාගේ ශරීරය සැහැල්ලු වී ඇත. මම යමක් කරගත හැක්කෙමි. එහෙයින් මම නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනිමි.’ ඔහු නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනියි. මෙය වීරිය පටන් ගැනීමට මුල් වන පස්වෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තෝ ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භෝජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස ඒවං හෝති: ‘අහං ඛෝ ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තෝ අලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භෝජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මේ කායෝ බලවා කම්මඤ්ඤෝ, හන්දාහං විරියං ආරභාමි’ ….(පෙ)…. ඉදං ඡට්ඨං ආරම්භවත්ථු.

(6). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ගමකට හෝ නියම් ගමකට හෝ පිඬු පිණිස යයි. එහිදී රූක්ෂ වේවා, ප්‍රණීත වේවා කුස පිරෙන තරමට ආහාර ලැබුණේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම ගමකට හෝ නියම් ගමකට හෝ පිඬු පිණිස ගියෙමි. එහිදී රූක්ෂ වේවා, ප්‍රණීත වේවා කුස පිරෙන තරමට ආහාර ලැබුණේ නොවැ. එහෙයින් මාගේ ශරීරයෙහි සවිබල ඇත. මම කිසිවක් කරගත හැක්කෙමි. එහෙයින් මම නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනිමි.’ ඔහු නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනියි. මෙය වීරිය පටන් ගැනීමට මුල් වන සයවෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛුනෝ උප්පන්නෝ හෝති අප්පමත්තකෝ ආබාධෝ. තස්ස ඒවං හෝති: ‘උප්පන්නෝ ඛෝ මේ අයං අප්පමත්තකෝ ආබාධෝ, ඨානං ඛෝ පනේතං විජ්ජති යං මේ ආබාධෝ පවඩ්ඪෙය්‍ය, හන්දාහං විරියං ආරභාමි’ ….(පෙ)…. ඉදං සත්තමං ආරම්භවත්ථු.

(7). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුවට ස්වල්ප වූ ආබාධයක් උපන්නේ වෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මට මේ ස්වල්ප වූ ආබාධයක් උපන්නේ නොවැ. යම් හෙයකින් මාගේ මේ ආබාධය වැඩිවෙයි නම්, එබඳු දෙයකට කරුණු ද පෙනෙයි. එහෙයින් මම කලින් ම නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනිමි.’ ඔහු නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනියි. මෙය වීරිය පටන් ගැනීමට මුල් වන සත්වෙනි කරුණ යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ගිලානා වුට්ඨිතෝ හෝති අචිරවුට්ඨිතෝ ගේලඤ්ඤා, තස්ස ඒවං හෝති: ‘අහං ඛෝ ගිලානා වුට්ඨිතෝ අචිරවුට්ඨිතෝ ගේලඤ්ඤා, ඨානං ඛෝ පනේතං විජ්ජති, යං මේ ආබාධෝ පච්චුදාවත්තෙය්‍ය, හන්දාහං විරියං ආරභාමි අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’ති. සෝ විරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායාති. ඉදං අට්ඨමං ආරම්භවත්ථු.

(8). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ගිලන් බවින් නැගී සිටියේ වෙයි. ගිලන් බවින් නැගිට වැඩිකල් ඇත්තේ නොවෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි. ‘මම ගිලන් බවින් නැගී සිටියේ වෙමි. ගිලන් බවින් නැගිට වැඩිකල් ඇත්තේ නොවෙමි. මාගේ මේ ආබාධය නැවත ත් හටගන්නට ඇති ඉඩකඩ පෙනෙයි. එහෙයින් මම කලින් ම නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනිමි.’ ඔහු නොපැමිණි මාර්ගඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, නොලැබූ මාර්ගඵලයන් ලැබීම පිණිස, අත්නොදුටු මාර්ගඵලයන් අත්දැකීම පිණිස, වීර්යය පටන් ගනියි. මෙය වීරිය පටන් ගැනීමට මුල් වන අටවෙනි කරුණ යි.

#### ඉමේ අට්ඨ ධම්මා විසේසභාගියා.

මේ දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම අට යි.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? අට්ඨ අක්ඛණා අසමයා බ්‍රහ්මචරියවාසාය. ඉධාවුසෝ තථාගතෝ ච ලෝකේ උප්පන්නෝ හෝති අරහං සම්මාසම්බුද්ධෝ, ධම්මෝ ච දේසියති ඕපසමිකෝ පරිනිබ්බානිකෝ සම්බෝධගාමී සුගතප්පවේදිතෝ. අයඤ්ච පුග්ගලෝ නිරයං උපපන්නෝ හෝති, අයං පඨමෝ අක්ඛණෝ අසමයෝ බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම අට මොනවා ද? නිවන් මග හැසිරෙන්නට නොහැකි වන අවස්ථා වන අක්ෂණ අටකි.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ත් ලෝකයෙහි උපන්නාහු වෙති. කෙලෙස් සංසිඳවන්නා වූ පිරිනිවීමට හේතුවන්නා වූ සත්‍යාවබෝධය කරවන්නා වූ සුගතයන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලැබෙයි. එකල්හී මේ පුද්ගලයා ත් නිරයෙහි උපන්නේ වෙයි. මෙය නිවන් මග හැසිරෙන්නට නොකල් වූ නුසුදුසු පළමු අවස්ථාව යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ තථාගතෝ ච ලෝකේ උප්පන්නෝ හෝති අරහං සම්මාසම්බුද්ධෝ, ධම්මෝ ච දේසියති ඕපසමිකෝ පරිනිබ්බානිකෝ සම්බෝධගාමී සුගතප්පවේදිතෝ, අයඤ්ච පුග්ගලෝ තිරච්ඡානයෝනිං උපපන්නෝ හෝති. අයං දුතියෝ අක්ඛණෝ අසමයෝ බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

(2). තව ද ඇවැත්නි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ත් ලෝකයෙහි උපන්නාහු වෙති. කෙලෙස් සංසිඳවන්නා වූ පිරිනිවීමට හේතුවන්නා වූ සත්‍යාවබෝධය කරවන්නා වූ සුගතයන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලැබෙයි. එකල්හී මේ පුද්ගලයා ත් තිරිසන් යෝනියෙහි උපන්නේ වෙයි. මෙය නිවන් මග හැසිරෙන්නට නොකල් වූ නුසුදුසු දෙවෙනි අවස්ථාව යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ….(පෙ)…. පෙත්තිවිසයං උපපන්නෝ හෝති. අයං තතියෝ අක්ඛණෝ අසමයෝ බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

(3). තව ද ඇවැත්නි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ත් ලෝකයෙහි උපන්නාහු වෙති. ….(පෙ)…. සුගතයන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලැබෙයි. එකල්හී මේ පුද්ගලයා ත් ප්‍රේත විෂයෙහි උපන්නේ වෙයි. මෙය නිවන් මග හැසිරෙන්නට නොකල් වූ නුසුදුසු තෙවෙනි අවස්ථාව යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ….(පෙ)…. දීඝායුකං දේවනිකායං උපපන්නෝ හෝති. අයං චතුත්ථෝ අක්ඛණෝ අසමයෝ බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

(4). තව ද ඇවැත්නි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ත් ලෝකයෙහි උපන්නාහු වෙති. ….(පෙ)…. සුගතයන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලැබෙයි. එකල්හී මේ පුද්ගලයා ත් එක්තරා දීර්ඝ ආයුෂ ඇති දෙව් ලොවක උපන්නේ වෙයි. මෙය නිවන් මග හැසිරෙන්නට නොකල් වූ නුසුදුසු සිව්වෙනි අවස්ථාව යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ….(පෙ)…. පච්චන්තිමේසු ජනපදේසු පච්චාජාතෝ හෝති මිලක්ඛේසු අවිඤ්ඤාතාරේසු යත්ථ නත්ථි ගති භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං. අයං පඤ්චමෝ අක්ඛණෝ අසමයෝ බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

(5). තව ද ඇවැත්නි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ත් ලෝකයෙහි උපන්නාහු වෙති. ….(පෙ)…. සුගතයන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලැබෙයි. එකල්හී යම් තැනක භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකාවන්ගේ ගමනක් නැද්ද, එබඳු වූ අතිශයින් අඥාන වූ ම්ලේච්ඡ වූ ප්‍රත්‍යයන්ත ජනපදයන්හි මේ පුද්ගලයා ත් උපන්නේ වෙයි. මෙය නිවන් මග හැසිරෙන්නට නොකල් වූ නුසුදුසු පස්වෙනි අවස්ථාව යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ….(පෙ)…. අයඤ්ච පුග්ගලෝ මජ්ක්‍ධිමේසු ජනපදේසු පච්චාජාතෝ හෝති. සෝ ච හෝති මිච්ඡාදිට්ඨිකෝ විපරීතදස්සනෝ ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකෝ, නත්ථි අයං ලෝකෝ, නත්ථි පරෝ ලෝකෝ, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඕපපාතිකා, නත්ථි ලෝකේ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යේ ඉමඤ්ච ලෝකං පරඤ්ච ලෝකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවේදෙන්තී’ති. අයං ඡට්ඨෝ අක්ඛණෝ අසමයෝ බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

(6). තව ද ඇවැත්නි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ත් ලෝකයෙහි උපන්නාහු වෙති. ….(පෙ)…. සුගතයන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලැබෙයි. එකල්හී මේ පුද්ගලයා ත් මධ්‍ය දේශයෙහි උපන්නේ වෙයි. නමුත් ඔහු විපරීත දැකුම් ඇති මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙක් වෙයි. ‘දුන් දෙයෙහි විපාක නැත. උපස්ථානයෙහි විපාක නැත. සේවයෙහි විපාක නැත. කුසල – අකුසල කර්මයන්ගේ ඵල විපාක නැත. මෙලොවක් නැත. පරලොවක් නැත. මවක් නැත. පියෙක් නැත. ඕපපාතික සත්වයෝ නැත. යමෙක් මෙලොව ත් පරලොව ත් තම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට ප්‍රකාශ කරයි ද, එබඳු වූ යහපත් මග ගිය, යහපතෙහි පිළිපන් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ලෝකයෙහි නැත’ යන මිසදිටුව ගත්තේ වෙයි. මෙය නිවන් මග හැසිරෙන්නට නොකල් වූ නුසුදුසු සයවෙනි අවස්ථාව යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ….(පෙ)…. අයඤ්ච පුග්ගලෝ මජ්ඣිමේසු ජනපදේසු පච්චාජාතෝ හෝති, සෝ ච හෝති දුප්පඤ්ඤෝ ජළෝ ඒළමූගෝ න පටිබලෝ සුභාසිතදුබ්භාසිතානං අත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං සත්තමෝ අක්ඛණෝ අසමයෝ බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

(7). තව ද ඇවැත්නි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ත් ලෝකයෙහි උපන්නාහු වෙති. ….(පෙ)…. සුගතයන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලැබෙයි. එකල්හී මේ පුද්ගලයා ත් මධ්‍ය දේශයෙහි උපන්නේ වෙයි. නමුත් හේ ජඪ වූයේ, කෙළතොළු වූයේ, ප්‍රඥාවෙන් තොර වූයේ වෙයි. මනා ලෙස පැවසූ දෙයෙහි ත්, නොමනා ලෙස පැවසූ දෙයෙහි ත් අරුත් හඳුනාගන්නට අසමර්ථ වෙයි. මෙය නිවන් මග හැසිරෙන්නට නොකල් වූ නුසුදුසු සත්වෙනි අවස්ථාව යි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ ….(පෙ)…. ධම්මෝ ච න දේසීයති ….(පෙ)…. අයඤ්ච පුග්ගලෝ මජ්ඣිමේසු ජනපදේසු පච්චාජාතෝ හෝති, සෝ ච හෝති පඤ්ඤවා අජළෝ අනේළමූගෝ පටිබලෝ සුභාසිතදුබ්භාසිතානං අත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං අට්ඨමෝ අක්ඛණෝ අසමයෝ බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

(8). තව ද ඇවැත්නි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ත් ලෝකයෙහි නූපන්නාහු වෙති. කෙලෙස් සංසිඳවන්නා වූ පිරිනිවීමට හේතුවන්නා වූ සත්‍යාවබෝධය කරවන්නා වූ සුගතයන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු නොලැබෙයි. එකල්හී මේ පුද්ගලයා ත් මධ්‍ය දේශයෙහි උපන්නේ වෙයි. හේ ජඪ නොවූ, කෙළතොළු නොවූ, ප්‍රඥාවන්තයෙක් වෙයි. මනා ලෙස පැවසූ දෙයෙහි ත්, නොමනා ලෙස පැවසූ දෙයෙහි ත් අරුත් හඳුනාගන්නට සමර්ථ වෙයි. මෙය නිවන් මග හැසිරෙන්නට නොකල් වූ නුසුදුසු අටවෙනි අවස්ථාව යි.

#### ඉමේ අට්ඨ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

මේ අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම අට යි.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා? අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කා:

උපදවා ගත යුතු ධර්ම අට මොනවා ද? මහා පුරුෂ විතර්ක අට ය.

#### අප්පිච්ඡස්සායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ මහිච්ඡස්ස.

(1). මේ ධර්මය තිබෙන්නේ ඉතා අඩු අවශ්‍යතා ඇති අල්පේච්ඡ කෙනාට ය. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට දැඩි ආශාවෙන් යුතු මහේච්ඡ කෙනාට නොවෙයි.

#### සන්තුට්ඨස්සායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ අසන්තුට්ඨස්ස.

(2). මේ ධර්මය තිබෙන්නේ ලද දෙයින් සතුටුවන කෙනාට ය. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ ලද දෙයින් සෑහීමකට පත් නොවී වඩ වඩා ත් සිව්පසය සොයන කෙනාට නොවෙයි.

#### පවිවිත්තස්සායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ සංගණිකාරාමස්ස.

(3). මේ ධර්මය තිබෙන්නේ හුදෙකලා විවේකයෙහි ඇලුණු කෙනාට ය. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ පිරිස් සමඟ ඇලීමෙන් වසන කෙනාට නොවෙයි.

#### ආරද්ධවිරියස්සායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ කුසීතස්ස.

(4). මේ ධර්මය තිබෙන්නේ අකුසල් ප්‍රහාණයට ත්, කුසල් වැඩීම ත්, පටන් ගත් වීරිය ඇති කෙනාට ය. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ අකුසල් ප්‍රහාණයට හා කුසල් වැඩීමට කම්මැලි කෙනාට නොවෙයි.

#### උපට්ඨිතසතිස්සායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ මුට්ඨස්සතිස්ස.

(5). මේ ධර්මය තිබෙන්නේ පිහිටුවා ගත් සිහිය ඇති කෙනාට ය. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ සිහි මුලා වූ කෙනාට නොවෙයි.

#### සමාහිතස්සායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ අසමාහිතස්ස.

(6). මේ ධර්මය තිබෙන්නේ සිත එකඟ කරගත් කෙනාට ය. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ සිත එකඟ නොකරගත් කෙනාට නොවෙයි.

#### පඤ්ඤවතෝ අයං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ දුප්පඤ්ඤස්ස.

(7). මේ ධර්මය තිබෙන්නේ ප්‍රඥාවන්ත කෙනාට ය. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ දුෂ්ප්‍රාඥයාට නොවෙයි.

#### නිප්පපඤ්චස්සායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ පපඤ්චාරාමස්ස, නිප්පපඤ්චරතිනෝ අයං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ පපඤ්චරතිනෝ’ති.

(8). මේ ධර්මය තිබෙන්නේ කෙලෙස් ඇතිවන අයුරින් කල්පනා නොකරන නිෂ්ප්‍රපඤ්චයාට ය. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ කෙලෙස් ඇතිවන අයුරින් කල්පනා කරමින් සිටින ප්‍රපඤ්චයන්ට ඇලුම් කරන්නාට නොවෙයි. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ කෙලෙස් සහිත ස්වභාවයෙන් කල්පනා නොකිරීමට ඇලුම් කරන කෙනාට ය. මේ ධර්මය තිබෙන්නේ කෙලෙස් සහිත ස්වභාවයෙන් කල්පනා කිරීමට ඇලුම් කරන කෙනාට නොවෙයි.

#### ඉමේ අට්ඨ ධම්මා උප්පාදේතබ්බා.

මේ උපදවා ගත යුතු ධර්ම අට යි.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? අට්ඨ අභිභායතනානි: අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති ඒවං සඤ්ඤී හෝති. ඉදං පඨමං අභිභායතනං.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම අට මොනවා ද? අභිභූ ආයතන අට ය.

(1). ආධ්‍යාත්මයෙහි රූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර ස්වල්ප වූ වර්ණවත්, දුර්වර්ණ රූප දකියි. ඒවා මැඩගෙන දනිමි යි දකිමි යි යන මෙබඳු සංඥාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය පළමු අභිභූ ආයතනය යි.

#### අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති ඒවං සඤ්ඤී හෝති. ඉදං දුතියං අභිභායතනං.

(2). ආධ්‍යාත්මයෙහි රූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර අප්‍රමාණ වූ වර්ණවත්, දුර්වර්ණ රූප දකියි. ඒවා මැඩගෙන දනිමි යි දකිමි යි යන මෙබඳු සංඥාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය දෙවෙනි අභිභූ ආයතනය යි.

#### අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති ඒවං සඤ්ඤී හෝති. ඉදං තතියං අභිභායතනං.

(3). ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර ස්වල්ප වූ වර්ණවත්, දුර්වර්ණ රූප දකියි. ඒවා මැඩගෙන දනිමි යි දකිමි යි යන මෙබඳු සංඥාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය තුන්වෙනි අභිභූ ආයතනය යි.

#### අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති ඒවං සඤ්ඤී හෝති. ඉදං චතුත්ථං අභිභායතනං.

(4). ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර අප්‍රමාණ වූ වර්ණවත්, දුර්වර්ණ රූප දකියි. ඒවා මැඩගෙන දනිමි යි දකිමි යි යන මෙබඳු සංඥාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය සිව්වෙනි අභිභූ ආයතනය යි.

#### අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති නීලානි නීලවණ්ණානි නීලනිදස්සනානි නීලනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම උම්මාපුප්ඵං නීලං නීලවණ්ණං නීලනිදස්සනං නීලනිභාසං, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතෝභාගවිමට්ඨං නීලං නීලවණ්ණං නීලනිදස්සනං නීලනිභාසං, ඒවමේවං අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති නීලානි නීලවණ්ණානි නීලනිදස්සනානි නීලනිභාසානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති ඒවං සඤ්ඤී හෝති. ඉදං පඤ්චමං අභිභායතනං.

(5). ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර නිල් වූ, නිල් පැහැ ඇති, නීල නිදර්ශන ඇති, නිල් ආලෝක ඇති රූප දකියි. නිල්වන්, නිල්වන් දැකුම් ඇති, නිල්වන් ආලෝක ඇති, නිල් දියබෙරලිය මල යම් සේ ද, නිල්වන්, නිල්වන් දැකුම් ඇති, නිල්වන් ආලෝක ඇති, දෙපැත්තට ම මටසිලිටි වූ බරණැස නීල කසීසළුව යම් සේ ද, එසෙයින් ම ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර නිල් වූ, නිල් පැහැ ඇති, නීල නිදර්ශන ඇති, නිල් ආලෝක ඇති රූප දකියි. ඒවා මැඩගෙන දනිමි යි දකිමි යි යන මෙබඳු සංඥාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය පස්වෙනි අභිභූ ආයතනය යි.

#### අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති පීතානි පීතවණ්ණානි පීතනිදස්සනානි පීතනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම කණිකාරපුප්ඵං පීතං පීතවණ්ණං පීතනිදස්සනං පීතනිභාසං, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතෝභාගවිමට්ඨං පීතං පීතවණ්ණං පීතනිදස්සනං පීතනිභාසං ඒවමේවං අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති පීතානි පීතවණ්ණානි පීතනිදස්සනානි පීතනිභාසානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති ඒවං සඤ්ඤී හෝති. ඉදං ඡට්ඨං අභිභායතනං.

(6). ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර කහ වූ, කහ පැහැ ඇති, කහ නිදර්ශන ඇති, කහ ආලෝක ඇති රූප දකියි. කහවන්, කහවන් දැකුම් ඇති, කහවන් ආලෝක ඇති, කහ කිණිහිරි මල යම් සේ ද, කහවන්, කහවන් දැකුම් ඇති, කහවන් ආලෝක ඇති, දෙපැත්ත ම මටසිලිටි වූ බරණැස කසීසළුව යම් සේ ද, එසෙයින් ම ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර කහ වූ, කහ පැහැ ඇති, කහ නිදර්ශන ඇති, කහ ආලෝක ඇති රූප දකියි. ඒවා මැඩගෙන දනිමි යි දකිමි යි යන මෙබඳු සංඥාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය සයවෙනි අභිභූ ආයතනය යි.

#### අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති ලෝහිතකානි ලෝහිතකවණ්ණානි ලෝහිතකනිදස්සනානි ලෝහිතකනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම බන්ධුජීවකපුප්ඵං ලෝහිතකං ලෝහිතකවණ්ණං ලෝහිතකනිදස්සනං ලෝහිතකනිභාසං, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතෝභාගවිමට්ඨං ලෝහිතකං ලෝහිතකවණ්ණං ලෝහිතකනිදස්සනං ලෝහිතකනිභාසං, ඒවමේවං අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති ලෝහිතකානි ලෝහිතකවණ්ණානි ලෝහිතකනිදස්සනානි ලෝහිතකනිභාසානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති ඒවං සඤ්ඤී හෝති. ඉදං සත්තමං අභිභායතනං.

(7). ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර රතු වූ, රතු පැහැ ඇති, රතු නිදර්ශන ඇති, රතු ආලෝක ඇති රූප දකියි. රතුවන්, රතුවන් දැකුම් ඇති, රතුවන් ආලෝක ඇති, රතු බඳුවද මල යම් සේ ද, රතුවන්, රතුවන් දැකුම් ඇති, රතුවන් ආලෝක ඇති, දෙපැත්ත ම මටසිලිටි වූ බරණැස රතුවන් කසීසළුව යම් සේ ද, එසෙයින් ම ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර රතු වූ, රතු පැහැ ඇති, රතු නිදර්ශන ඇති, රතු ආලෝක ඇති රූප දකියි. ඒවා මැඩගෙන දනිමි යි දකිමි යි යන මෙබඳු සංඥාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය සත්වෙනි අභිභූ ආයතනය යි.

#### අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති ඕදාතානි ඕදාතවණ්ණානි ඕදාතනිදස්සනානි ඕදාතනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම ඕසධිතාරකා ඕදාතා ඕදාතවණ්ණා ඕදාතනිදස්සනා ඕදාතනිභාසා, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතෝභාගවිමට්ඨං ඕදාතං ඕදාතවණ්ණං ඕදාතනිදස්සනං ඕදාතනිභාසං ඒවමේවං අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති ඕදාතානි ඕදාතවණ්ණානි ඕදාතනිදස්සනානි ඕදාතනිභාසානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති ඒවං සඤ්ඤී හෝති. ඉදං අට්ඨමං අභිභායතනං.

(8). ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර සුදු වූ, සුදු පැහැ ඇති, සුදු නිදර්ශන ඇති, සුදු ආලෝක ඇති රූප දකියි. සුදුවන්, සුදුවන් දැකුම් ඇති, සුදුවන් ආලෝක ඇති, ඕෂධී තාරුකාව යම් සේ ද, සුදුවන්, සුදුවන් දැකුම් ඇති, සුදුවන් ආලෝක ඇති, දෙපැත්ත ම මටසිලිටි වූ බරණැස සුදුවන් කසීසළුව යම් සේ ද, එසෙයින් ම ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර සුදු වූ, සුදු පැහැ ඇති, සුදු නිදර්ශන ඇති, සුදු ආලෝක ඇති රූප දකියි. ඒවා මැඩගෙන දනිමි යි දකිමි යි යන මෙබඳු සංඥාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය අටවෙනි අභිභූ ආයතනය යි.

#### ඉමේ අට්ඨ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

මේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම අට යි.

#### කතමේ අට්ඨ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? අට්ඨ විමොක්ඛා: රූපී රූපානි පස්සති. අයං පඨමෝ විමොක්ඛෝ.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම අට මොනවා ද? විමෝක්ෂ අට ය.

(1). රූප ධ්‍යානයෙන් යුක්ත වූයේ බාහිර රූපයන් දකියි. මෙය පළමු විමෝක්ෂය යි.

#### අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී ඒකෝ බහිද්ධා රූපානි පස්සති. අයං දුතියෝ විමොක්ඛෝ.

(2). ආධ්‍යාත්මයෙහි අරූප සංඥා ඇත්තේ කෙනෙක් බාහිර රූප දකියි. මෙය දෙවෙනි විමෝක්ෂය යි.

#### සුභන්තේව අධිමුත්තෝ හෝති. අයං තතියෝ විමොක්ඛෝ.

(3). සුභ දෙයක් ම යැයි සළකා ධ්‍යානයට ඇළුණේ වෙයි. මෙය තුන්වෙනි විමෝක්ෂය යි.

#### සබ්බසෝ රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා අනන්තෝ ආකාසෝ’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං චතුත්ථෝ විමොක්ඛෝ.

(4). සියළු ආකාරයෙන් ම රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන්, ගොරෝසු සංඥාවන් නැති වීමෙන් නා නා සංඥා මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘අනන්ත වූ ආකාසය’ යැයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය සිව්වෙනි විමෝක්ෂය යි.

#### සබ්බසෝ ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං පඤ්චමෝ විමොක්ඛෝ.

(5). සියළු ආකාරයෙන් ම ආකාසානඤ්චාතනය ඉක්මවීමෙන්, ‘අනන්ත වූ විඤ්ඤාණය’ යැයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය පස්වෙනි විමෝක්ෂය යි.

#### සබ්බසෝ විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම නත්ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං ඡට්ඨෝ විමොක්ඛෝ.

(6). සියළු ආකාරයෙන් ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවීමෙන් ‘කිසිවක් නැතැ’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය සයවෙනි විමෝක්ෂය යි.

#### සබ්බසෝ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං සත්තමෝ විමොක්ඛෝ.

(7). සියළු ආකාරයෙන් ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවීමෙන් නේවසංඥානාසංඥායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය සත්වෙනි විමෝක්ෂය යි.

#### සබ්බසෝ නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවේදයිතනිරෝධං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං අට්ඨමෝ විමොක්ඛෝ.

(8). සියළු ආකාරයෙන් ම නේවසංඥානාසංඥායතනය ඉක්මවීමෙන් සංඥාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය අටවෙනි විමෝක්ෂය යි.

#### ඉමේ අට්ඨ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම අට යි.

#### ඉති ඉමේ අසීති ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ අසූ ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.

#### [ නව ධම්මා ]

#### 10. නව ධම්මා බහුකාරා, නව ධම්මා භාවේතබ්බා, නව ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා, නව ධම්මා පහාතබ්බා, නව ධම්මා හානභාගියා, නව ධම්මා විසේසභාගියා, නව ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා, නව ධම්මා උප්පාදේතබ්බා, නව ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා, නව ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

ධර්ම නවයක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. ධර්ම නවයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. ධර්ම නවයක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම නවයක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. ධර්ම නවයක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. ධර්ම නවයක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. ධර්ම නවයක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. ධර්ම නවයක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. ධර්ම නවයක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම නවයක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමේ නව ධම්මා බහුකාරා? නව යෝනිසෝමනසිකාරමූලකා ධම්මා: යෝනිසෝ මනසිකරෝතෝ පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායෝ පස්සම්භති, පස්සද්ධකායෝ සුඛං වේදේති, සුඛිනෝ චිත්තං සමාධියති, සමාහිතේ චිත්තේ යථාභූතං ජානාති, යථාභූතං ජානං පස්සං නිබ්බින්දති, නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති. ඉමේ නව ධම්මා බහුකාරා.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම නවය මොනවා ද? ධර්මය තුළින් ලත් නුවණ යොදා මෙනෙහි කිරීම (යෝනිසෝ මනසිකාරය) මුල් වූ ධර්ම නවය ය. ධර්මය තුළින් ලත් නුවණ යොදා මෙනෙහි කිරීමෙන් ප්‍රමුදිත බව උපදියි. ප්‍රමුදිත බව ඇතිවූ කෙනාට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීති සිත් ඇත්තාගේ කය සැහැල්ලු වෙයි. සැහැල්ලු කය ඇති කෙනා සැපයක් විඳියි. සැප ඇති කෙනාගේ සිත සමාධිමත් වෙයි. සමාධිමත් සිත් ඇති කල්හී සත්‍යය ඒ වූ සැටියෙන් ම දැනගනියි. සත්‍යය ඒ වූ සැටියෙන් ම දන්නා විට, දකිනා විට අවබෝධයෙන් ම එපා වෙයි. අවබෝධයෙන් ම එපා වූ විට එයට නොඇලෙයි. නොඇලුණු විට එයින් නිදහස් වෙයි. මේ බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම නවය යි.

#### කතමේ නව ධම්මා භාවේතබ්බා? නව පාරිසුද්ධිපධානියංගානි: සීලවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියංගං, චිත්තවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියංගං, දිට්ඨිවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියංගං, කංඛාවිතරණවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියංගං, මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියංගං, පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියංගං, ඤාණදස්සනවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියංගං, පඤ්ඤාවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියංගං, විමුත්තිවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියංගං. ඉමේ නව ධම්මා භාවේතබ්බා.

ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම නවය මොනවා ද? පිරිසිදු බව ඇතිවන ප්‍රධාන අංග නවය යි. ශීල විශුද්ධිය යනු පිරිසිදු බව ඇති වන ප්‍රධාන අංගයකි. චිත්ත විශුද්ධිය යනු පිරිසිදු බව ඇති වන ප්‍රධාන අංගයකි. දිට්ඨි විශුද්ධිය යනු පිරිසිදු බව ඇති වන ප්‍රධාන අංගයකි. කංඛාවිතරණ විශුද්ධිය යනු පිරිසිදු බව ඇති වන ප්‍රධාන අංගයකි. මග්ගාමග්ග ඤාණදස්සන විශුද්ධිය යනු පිරිසිදු බව ඇති වන ප්‍රධාන අංගයකි. පටිපදා ඤාණදස්සන විශුද්ධිය යනු පිරිසිදු බව ඇති වන ප්‍රධාන අංගයකි. ඤාණදස්සන විශුද්ධිය යනු පිරිසිදු බව ඇති වන ප්‍රධාන අංගයකි. ප්‍රඥා විශුද්ධිය යනු පිරිසිදු බව ඇති වන ප්‍රධාන අංගයකි. විමුක්ති විශුද්ධිය යනු පිරිසිදු බව ඇති වන ප්‍රධාන අංගයකි. මේ ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම නවය යි.

#### කතමේ නව ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? නව සත්තාවාසා: සන්තාවුසෝ සත්තා නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනෝ, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා ඒකච්චේ ච දේවා ඒකච්චේ ච විනිපාතිකා. අයං පඨමෝ සත්තාවාසෝ.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්ම නවය මොනවා ද? සත්තාවාස නවය යි.

(1). ඇවැත්නි, කයින් ද නා නා ස්වභාව ඇති, සංඥාවෙන් ද නා නා ස්වභාව ඇති සත්වයෝ සිටිති. යම් සේ මිනිස්සු ද, ඇතැම් දෙවියෝ ද, ඇතැම් විනිපාතිකයෝ ද වෙත් නම් එබඳු ය. මෙය සත්වයන්ගේ පළමු වාසස්ථානය යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා නානත්තකායා ඒකත්තසඤ්ඤිනෝ, සෙය්‍යථාපි දේවා බ්‍රහ්මකායිකා පඨමාභිනිබ්බත්තා. අයං දුතියෝ සත්තාවාසෝ.

(2). ඇවැත්නි, කයින් නා නා ස්වභාව ඇති, සංඥාවෙන් එක ම ස්වභාවයක් ඇති සත්වයෝ සිටිති. යම් සේ පළමු ධ්‍යානයෙන් උපන් බ්‍රහ්මකායික දෙවියෝ වෙත් නම් එබඳු ය. මෙය සත්වයන්ගේ දෙවෙනි වාසස්ථානය යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා ඒකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනෝ, සෙය්‍යථාපි දේවා ආභස්සරා. අයං තතියෝ සත්තාවාසෝ.

(3). ඇවැත්නි, කයින් එක ම ස්වභාව ඇති, සංඥාවෙන් නා නා ස්වභාව ඇති සත්වයෝ සිටිති. යම් සේ ආභස්සර දෙවියෝ වෙත් නම් එබඳු ය. මෙය සත්වයන්ගේ තෙවෙනි වාසස්ථානය යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා ඒකත්තකායා ඒකත්තසඤ්ඤිනෝ, සෙය්‍යථාපි දේවා සුභකිණ්හා. අයං චතුත්ථෝ සත්තාවාසෝ.

(4). ඇවැත්නි, කයින් ද එක ම ස්වභාව ඇති, සංඥාවෙන් ද එක ම ස්වභාව ඇති සත්වයෝ සිටිති. යම් සේ සුභකිණ්හ දෙවියෝ වෙත් නම් එබඳු ය. මෙය සත්වයන්ගේ සිව්වෙනි වාසස්ථානය යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා අසඤ්ඤිනෝ අප්පටිසංවේදිනෝ, සෙය්‍යථාපි දේවා අසඤ්ඤසත්තා. අයං පඤ්චමෝ සත්තාවාසෝ.

(5). ඇවැත්නි, සංඥාවෙන් තොර වූ සංවේදී බවින් තොර වූ සත්වයෝ සිටිති. යම් සේ අසඤ්ඤසත්ත දෙවියෝ වෙත් නම් එබඳු ය. මෙය සත්වයන්ගේ පස්වෙනි වාසස්ථානය යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා සබ්බසෝ රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා, පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථංගමා, නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා, අනන්තෝ ආකාසෝ’ති ආකාසානඤ්චායතනූපගා. අයං ඡට්ඨෝ සත්තාවාසෝ.

(6). ඇවැත්නි, සියළු අයුරින් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන්, ගොරෝසු සංඥාවන් නැති වීමෙන් සංඥාවන්ගේ නා නා ස්වභාවය මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘අනන්ත ආකාසය’ යැයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය සත්වයන්ගේ සය වෙනි වාසස්ථානය යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා සබ්බසෝ ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා. අයං සත්තමෝ සත්තාවාසෝ.

(7). ඇවැත්නි, සියළු අයුරින් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවීමෙන්, ‘විඤ්ඤාණය අනන්ත’ යැයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය සත්වයන්ගේ සත්වෙනි වාසස්ථානය යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා සබ්බසෝ විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම නත්ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගා. අයං අට්ඨමෝ සත්තාවාසෝ.

(8). ඇවැත්නි, සියළු අයුරින් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්ම ගොස් ‘කිසිවක් නැතැ’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය සත්වයන්ගේ අටවෙනි වාසස්ථානය යි.

#### සන්තාවුසෝ සත්තා සබ්බසෝ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගා. අයං නවමෝ සත්තාවාසෝ.

(9). ඇවැත්නි, සියළු අයුරින් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවීමෙන් නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය සත්වයන්ගේ නව වෙනි වාසස්ථානය යි.

#### ඉමේ නව ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

මේ පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්ම නවය යි.

#### කතමේ නව ධම්මා පහාතබ්බා? නව තණ්හාමූලකා ධම්මා: තණ්හං පටිච්ච පරියේසනා, පරියේසනං පටිච්ච ලාභෝ, ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයෝ, විනිච්ඡයං පටිච්ච ඡන්දරාගෝ, ඡන්දරාගං පටිච්ච අජ්ඣෝසානං, අජ්ඣෝසානං පටිච්ච පරිග්ගහෝ, පරිග්ගහං පටිච්ච මච්ඡරියං, මච්ඡරියං පටිච්ච ආරක්ඛෝ, ආරක්ඛාධිකරණං පටිච්ච දණ්ඩාදානසත්ථාදානකලහවිග්ගහවිවාදතුවංතුවංපේසුඤ්ඤමුසාවාදා, අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සංවත්තන්ති. ඉමේ නව ධම්මා පහාතබ්බා.

ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම නවය මොනවා ද? තණ්හාව මුල්කර ගත් ධර්ම නවය යි.

තණ්හාව හේතුවෙන් සොයන්නට පටන් ගනියි. සෙවීම හේතුවෙන් ලැබෙයි. ලැබීම හේතුවෙන් ලද දෙය පිළිබඳ ව විනිශ්චයකට යයි. විනිශ්චය හේතුවෙන් ඡන්දරාගය ඇතිවෙයි. ඡන්දරාගය හේතුවෙන් ‘මෙය මාගේ ය, මට අයත් ය’ වශයෙන් එහි සිත දැඩි ව බැසගනියි. එහි සිත දැඩි ව බැස ගැනීම හේතුවෙන් තමා සතු කරගැනීමට වෙහෙසෙයි. තමා සතු කරගැනීමට වෙහෙසීමෙන් මසුරුකම ඇතිවෙයි. මසුරුකම හේතුවෙන් ආරක්ෂා කිරීමට පෙළඹෙයි. ආරක්ෂාව උදෙසා ඇතිවන අර්බුදය හේතුවෙන් දඬු මුගුරු ගැනීම්, අවි ආයුධ ගැනීම්, කලකෝලාහල, වාදභේද, ගැරහුම්, ‘තෝ තමයි, තෝ තමයි’ ආදිය ඇති ව කේලාම් කීම්, බොරු කීම් ආදී අනේක වූ පාපී අකුසල ධර්මයෝ පවතිත්. මේ ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම නවය යි.

#### කතමේ නව ධම්මා හානභාගියා? නව ආඝාතවත්ථූනි: අනත්ථං මේ අචරී’ති ආඝාතං බන්ධති, අනත්ථං මේ චරතී’ති ආඝාතං බන්ධති, අනත්ථං මේ චරිස්සතී’ති ආඝාතං බන්ධති, පියස්ස මේ මනාපස්ස අනත්ථං අචරී’ති ….(පෙ)…. අනත්ථං චරතී’ති ….(පෙ)…. අනත්ථං චරිස්සතී’ති ආඝාතං බන්ධති, අප්පියස්ස මේ අමනාපස්ස අත්ථං අචරී’ති ….(පෙ)…. අත්ථං චරතී’ති ….(පෙ)…. අත්ථං චරිස්සතී’ති ආඝාතං බන්ධති. ඉමේ නව ධම්මා හානභාගියා.

පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම නවය මොනවා ද? වෛර බැඳගැනීමට හේතුවන කරුණු නවය යි.

පෙර මට අනර්ථය කළේ ය කියා වෛර බැඳ ගනියි. දැනුත් මට අනර්ථය කරයි කියා වෛර බැඳ ගනියි. අනාගතයේ ත් මට අනර්ථය කරන්නේ ය කියා වෛර බැඳ ගනියි.

පෙර මාගේ ප්‍රියමනාප කෙනාට අනර්ථය කළේ ය කියා වෛර බැඳ ගනියි. දැනුත් මාගේ ප්‍රියමනාප කෙනාට අනර්ථය කරයි කියා වෛර බැඳ ගනියි. අනාගතයේ ත් මාගේ ප්‍රියමනාප කෙනාට අනර්ථය කරන්නේ ය කියා වෛර බැඳ ගනියි.

පෙර මාගේ අප්‍රිය අමනාප කෙනාට උදව් කළේ ය කියා වෛර බැඳ ගනියි. දැනුත් මාගේ අප්‍රිය අමනාප කෙනාට උදව් කරයි කියා වෛර බැඳ ගනියි. අනාගතයේ ත් මාගේ අප්‍රිය අමනාප කෙනාට උදව් කරන්නේ ය කියා වෛර බැඳ ගනියි. මේ පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම නවය යි.

#### කතමේ නව ධම්මා විසේසභාගියා? නව ආඝාතපටිවිනයා: අනත්ථං මේ අචරී’ති තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනේති, අනත්ථං මේ චරතී’ති තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනේති, අනත්ථං මේ චරිස්සතී’ති තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනේති, පියස්ස මේ මනාපස්ස අනත්ථං අචරී’ති ….(පෙ)…. අනත්ථං චරතී’ති ….(පෙ)…. අනත්ථං චරිස්සතී’ති තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනේති, අප්පියස්ස මේ අමනාපස්ස අත්ථං අචරී’ති ….(පෙ)…. අත්ථං චරතී’ති ….(පෙ)…. අත්ථං චරිස්සතී’ති තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනේති. ඉමේ නව ධම්මා විසේසභාගියා.

දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම නවය මොනවා ද? වෛර දුරුකිරීමේ කරුණු නවය යි.

පෙර මට අනර්ථය කළේ ය. එනමුත් එය නොවේවා කියා මෙහිලා කෙසේ නම් ලබන්ට දැයි සිතා ඒ වෛර බැඳ ගැනීම දුරු කරයි. දැනුත් මට අනර්ථය කරයි. එනමුත් එය නොවේවා කියා මෙහිලා කෙසේ නම් ලබන්ට දැයි සිතා ඒ වෛර බැඳ ගැනීම දුරු කරයි. අනාගතයේ ත් මට අනර්ථය කරන්නේ ය. එනමුත් එය නොවේවා කියා මෙහිලා කෙසේ නම් ලබන්ට දැයි සිතා ඒ වෛර බැඳ ගැනීම දුරු කරයි.

පෙර මාගේ ප්‍රියමනාප කෙනාට අනර්ථය කළේ ය. එනමුත් එය නොවේවා කියා මෙහිලා කෙසේ නම් ලබන්ට දැයි සිතා ඒ වෛර බැඳ ගැනීම දුරු කරයි. දැනුත් මාගේ ප්‍රියමනාප කෙනාට අනර්ථය කරයි. එනමුත් එය නොවේවා කියා මෙහිලා කෙසේ නම් ලබන්ට දැයි සිතා ඒ වෛර බැඳ ගැනීම දුරු කරයි. අනාගතයේ ත් මාගේ ප්‍රියමනාප කෙනාට අනර්ථය කරන්නේ ය. එනමුත් එය නොවේවා කියා මෙහිලා කෙසේ නම් ලබන්ට දැයි සිතා ඒ වෛර බැඳ ගැනීම දුරු කරයි.

පෙර මාගේ අප්‍රිය අමනාප කෙනාට උදව් කළේ ය. එනමුත් එය නොවේවා කියා මෙහිලා කෙසේ නම් ලබන්ට දැයි සිතා ඒ වෛර බැඳ ගැනීම දුරු කරයි. දැනුත් මාගේ අප්‍රිය අමනාප කෙනාට උදව් කරයි. එනමුත් එය නොවේවා කියා මෙහිලා කෙසේ නම් ලබන්ට දැයි සිතා ඒ වෛර බැඳ ගැනීම දුරු කරයි. අනාගතයේ ත් මාගේ අප්‍රිය අමනාප කෙනාට උදව් කරන්නේ ය. එනමුත් එය නොවේවා කියා මෙහිලා කෙසේ නම් ලබන්ට දැයි සිතා ඒ වෛර බැඳ ගැනීම දුරු කරයි. මේ දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම නවය යි.

#### කතමේ නව ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? නව නානත්තා: ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වේදනානානත්තං, වේදනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සංකප්පනානත්තං, සංකප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියේසනානානත්තං, පරියේසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ලාභනානත්තං, ලාභනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති මඤ්ඤනානානත්තං. ඉමේ නව ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම නවය මොනවා ද? නා නා ස්වභාව නවය යි. ධාතු නානත්වයෙන් ස්පර්ශ නානත්වය උපදියි. ස්පර්ශ නානත්වය නිසා වේදනා නානත්වය උපදියි. වේදනා නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය උපදියි. සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය උපදියි. සංකල්ප නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය උපදියි. ඡන්ද නානත්වය නිසා පරිදාහ නානත්වය උපදියි. පරිදාහ නානත්වය නිසා සෙවීමේ නානත්වය උපදියි. සෙවීමේ නානත්වය නිසා ලැබීමේ නානත්වය උපදියි. ලැබීමේ නානත්වය නිසා මුලාව සිතීමේ නානත්වය උපදියි. මේ අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම නවය යි.

#### කතමේ නව ධම්මා උප්පාදේතබ්බා? නව සඤ්ඤා: අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරේපටික්කූලසඤ්ඤා, සබ්බලෝකේඅනභිරතිසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චේ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛේ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා. ඉමේ නව ධම්මා උප්පාදේතබ්බා.

උපදවා ගත යුතු ධර්ම නවය මොනවා ද? සංඥා නවය යි. අසුභ සංඥාව ය. මරණ සංඥාව ය. ආහාරයෙහි පිළිකුල් සංඥාව ය. සියළු ලෝකයෙහි නොඇලෙන සංඥාව ය. අනිත්‍යය සංඥාව ය. අනිත්‍යයෙහි දුක් සංඥාව ය. දුකෙහි අනාත්ම සංඥාව ය. ප්‍රහාණ සංඥාව ය. විරාග සංඥාව ය. මේ උපදවා ගත යුතු ධර්ම නවය යි.

#### කතමේ නව ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? නව අනුපුබ්බවිහාරා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු විවිච්චේව කාමේහි විවිච්ච අකුසලේහි ධම්මේහි සවිතක්කං සවිචාරං විවේකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, ….(පෙ)…. දුතියං ඣානං ….(පෙ)…. තතියං ඣානං ….(පෙ)…. චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසෝ රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා අනන්තෝ ආකාසෝති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බසෝ ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බසෝ විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම නත්ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බසෝ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බසෝ නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවේදයිතනිරෝධං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමේ නව ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම නවය මොනවා ද? නව අනුපූර්ව විහාරයෝ ය.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන් ව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන් ව, විතර්ක විචාර සහිත වූ විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීති සුවය ඇති පළමුවෙනි ධ්‍යානය උපදවාගෙන වාසය කරයි.

(2). විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන් තමා තුළ පැහැදීම ඇති කරවන සිතේ එකඟ බවින් යුතුව විතර්ක විචාර රහිත වූ සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීති සැපය ඇති දෙවෙනි ධ්‍යානය උපදවාගෙන වාසය කරයි.

(3). ප්‍රීතියට ද නොඇලීමෙන් සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව උපේක්ෂාවෙන් වසයි. කයෙන් සැපයක් ද විඳියි. ආර්යයන් වහන්සේලා උපේක්ෂාවෙන් යුතුව, සිහියෙන් යුතුව ඇති සැප විහරණය යැයි යම් ධ්‍යානයකට කියන ලද්දේ ද, ඒ තුන්වෙනි ධ්‍යානය උපදවාගෙන වාසය කරයි.

(4). සැපය ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, දුක ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන් කලින් ම සොම්නස් දොම්නස් ඉක්ම යෑමෙන් දුක් සැප රහිත වූ උපෙක්ෂා සති පාරිශුද්ධියෙන් යුතු සතර වෙනි ධ්‍යානය උපදවාගෙන වාසය කරයි.

(5). සියළු අයුරින් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන්, ගොරෝසු සංඥාවන් නැති වීමෙන් සංඥාවන්ගේ නා නා ස්වභාවය මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘අනන්ත ආකාසය’ යැයි ආකාසානඤ්චායතනය උපදවාගෙන වාසය කරයි.

(6). සියළු අයුරින් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවීමෙන්, ‘විඤ්ඤාණය අනන්ත’ යැයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනය උපදවාගෙන වාසය කරයි.

(7). සියළු අයුරින් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්ම ගොස් ‘කිසිවක් නැතැ’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය උපදවාගෙන වාසය කරයි.

(8). සියළු අයුරින් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවීමෙන් නේවසඤ්ඤා- නාසඤ්ඤායතනය උපදවාගෙන වාසය කරයි.

(9). සියළු අයුරින් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා ගොස් සංඥාවේදයිත නිරෝධ සමාපත්තිය උපදවාගෙන වාසය කරයි. මේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම නවය යි.

#### කතමේ නව ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? නව අනුපුබ්බනිරෝධා: පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස කාමසඤ්ඤා නිරුද්ධා හෝති, දුතියං ඣානං සමාපන්නස්ස විතක්කවිචාරා නිරුද්ධා හොන්ති, තතියං ඣානං සමාපන්නස්ස පීති නිරුද්ධා හෝති, චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස අස්සාසපස්සාස්සා නිරුද්ධා හොන්ති, ආකාසානඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස රූපසඤ්ඤා නිරුද්ධා හෝති, විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හෝති, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හෝති, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හෝති, සඤ්ඤාවේදයිතනිරෝධං සමාපන්නස්ස සඤ්ඤා ච වේදනා ච නිරුද්ධා හොන්ති. ඉමේ නව ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම නවය මොනවා ද? නව අනුපූර්ව නිරෝධයෝය.

(1). ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදී සිටින තැනැත්තාගේ කාම සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි.

(2). දෙවෙනි ධ්‍යානයට සමවැදී සිටින තැනැත්තාගේ විතර්ක විචාරයෝ නිරුද්ධ වෙති.

(3). තුන්වෙනි ධ්‍යානයට සමවැදී සිටින තැනැත්තාගේ ප්‍රීතිය නිරුද්ධ වෙයි.

(4). සිව්වෙනි ධ්‍යානයට සමවැදී සිටින තැනැත්තාගේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසයෝ නිරුද්ධ වෙති.

(5). ආකාසානඤ්චායතනයට සමවැදී සිටින තැනැත්තාගේ රූප සංඥා නිරුද්ධ වෙයි.

(6). විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට සමවැදී සිටින තැනැත්තාගේ ආකාසානඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි.

(7). ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට සමවැදී සිටින තැනැත්තාගේ විඤ්ඤාණඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි.

(8). නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට සමවැදී සිටින තැනැත්තාගේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි.

(9). සංඥා වේදයිත නිරෝධයට සමවැදී සිටින තැනැත්තාගේ සංඥාව ත් වේදනාවත් නිරුද්ධ වෙයි. මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම නවය යි.

#### ඉති ඉමේ නවුති ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ අනූ ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.

#### [ දස ධම්මා ]

#### 11. දස ධම්මා බහුකාරා, දස ධම්මා භාවේතබ්බා, දස ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා, දස ධම්මා පහාතබ්බා, දස ධම්මා හානභාගියා, දස ධම්මා විසේසභාගියා, දස ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා, දස ධම්මා උප්පාදේතබ්බා, දස ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා, දස ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

ධර්ම දසයක් බොහෝ උපකාරී වෙයි. ධර්ම දසයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙයි. ධර්ම දසයක් පිරිසිඳ දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම දසයක් ප්‍රහාණය කළ යුතු වෙයි. ධර්ම දසයක් පිරිහීම ඇති කර දෙයි. ධර්ම දසයක් දියුණුව ඇති කර දෙයි. ධර්ම දසයක් අවබෝධයට දුෂ්කර වෙයි. ධර්ම දසයක් උපදවා ගත යුතු වෙයි. ධර්ම දසයක් විශිෂ්ට නුවණින් දැක්ක යුතු වෙයි. ධර්ම දසයක් සාක්ෂාත් කළ යුතු වෙයි.

#### කතමේ දස ධම්මා බහුකාරා? දස නාථකරණාධම්මා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සීලවා හෝති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතෝ විහරති ආචාරගෝචරසම්පන්නෝ අණුමත්තේසු වජ්ජේසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදේසු. යං ආවුසෝ භික්ඛු සීලවා හෝති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතෝ විහරති ආචාරගෝචරසම්පන්නෝ අණුමත්තේසු වජ්ජේසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදේසු, අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම දසය මොනවා ද? තමාට පිහිට සළසා දෙන ධර්ම දසය යි.

(1). ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි. ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවර වූයේ වෙයි. යහපත් ඇවතුම් පැවතුම් ඇති ව වසන්නේ වෙයි. අණුමාත්‍ර වූ වරදෙහි ත් බිය දකින සුළු ව සමාදන් වූ ශික්ෂාපදයන්හි හික්මෙන්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි නම් ….(පෙ)…. සමාදන් වූ ශික්ෂාපදයන්හි හික්මෙන්නේ නම් මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු බහුස්සුතෝ හෝති සුතධරෝ සුතසන්නිචයෝ, යේ තේ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣේකල්‍යාණා පරියෝසානකල්‍යාණා සාත්ථා සබ්‍යඤ්ජනා කේවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපා’ස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා, යම්පාවුසෝ භික්ඛු බහුස්සුතෝ හෝති සුතධරෝ සුතසන්නිචයෝ, යේ තේ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣේකල්‍යාණා පරියෝසානකල්‍යාණා සාත්ථා සබ්‍යඤ්ජනා කේවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපා’ස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා, අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

(2). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ධර්මය බොහෝ සෙයින් අසන ලද්දේ වෙයි. ඒ ඇසූ දහම් දරන්නේ වෙයි. ඒ ඇසූ දහම් සිත්හිලා රැස් කරගන්නේ වෙයි. යම් ඒ ධර්මයෝ කල්‍යාණ වූ පටන් ගැනීමකින් යුක්ත වෙත් ද, කල්‍යාණ වූ මැදකින් යුක්ත වෙත් ද, කල්‍යාණ වූ අවසානයකින් යුක්ත වෙත් ද, අර්ථ සහිත වෙත් ද, පැහැදිලි වචනයෙන් යුක්ත වෙත් ද, හැම ලෙසින් ම පිරිපුන් පිරිසිදු නිවන් මග පවසත් ද, එබඳු වූ ධර්මයෝ ඔහු විසින් බොහෝ කොට අසන ලද්දාහු ය. ධාරණය කරගන්නා ලද්දාහු ය. වචනයෙන් පිරිවහන ලද්දාහු ය. මනසින් විමසන ලද්දාහු ය. නුවණින් අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය. ඇවැත්නි,යම් හෙයකින් භික්ෂුව ධර්මය බොහෝ කොට අසන ලද්දේ වෙයි ද, ….(පෙ)…. නුවණින් අවබෝධ කරන ලද්දේ වෙයි ද, මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තෝ හෝති කල්‍යාණසහායෝ කල්‍යාණසම්පවංකෝ. යම්පාවුසෝ භික්ඛු ….(පෙ)…. කල්‍යාණසම්පවංකෝ, අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

(3). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව කලණ මිතුරන් ඇත්තේ වෙයි. කල්‍යාණ සහායකයන් ඇත්තේ වෙයි. කලණ මිතුරන්ගේ ඇසුරට නැඹුරු වූයේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් භික්ෂුව කලණ මිතුරන් ඇත්තේ වෙයි ද, කල්‍යාණ සහායකයන් ඇත්තේ වෙයි ද, කලණ මිතුරන්ගේ ඇසුරට නැඹුරු වූයේ වෙයි ද මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු සුවචෝ හෝති සෝවචස්සකරණේහි ධම්මේහි සමන්නාගතෝ ඛමෝ පදක්ඛිණග්ගාහී අනුසාසනිං, යම්පාවුසෝ භික්ඛු ….(පෙ)…. අනුසාසනිං, අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

(4). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව කීකරු වූයේ වෙයි. කීකරු බව ඇතිකරන ගුණදහමින් යුක්ත වූයේ ද වෙයි. ඉවසීමෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි. අවවාදයන් ලැබෙන විට පැදකුණු කොට ගරු බුහුමන් සහිතව පිළිගන්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් භික්ෂුව කීකරු වූයේ වෙයි ද, කීකරු බව ඇතිකරන ගුණ දහමින් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, ඉවසීමෙන් යුක්ත වෙයි ද, අවවාද ලැබෙන විට පැදකුණු කොට ගරු බුහුමන් සහිතව පිළිගන්නේ වෙයි ද, මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු යානි තානි සබ්‍රහ්මචාරීනං උච්චාවචානි කිංකරණීයානි, තත්ථ දක්ඛෝ හෝති අනලසෝ තත්‍රැපායාය වීමංසාය සමන්නාගතෝ අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. යම්පාවුසෝ භික්ඛු ….(පෙ)…. අලං සංවිධාතුං, අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

(5). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලාගේ යම් කුදු මහත් වැඩපළ සොයා බැලිය යුතු ව ඇද්ද, එහිලා දක්ෂ වෙයි. අලස බවින් තොර වෙයි. එහිලා විමසා බලා වැඩකටයුතු කරන්නේ වෙයි. ඒ කටයුතු කිරීමට දක්ෂ වූයේ ද වෙයි. පිළිවෙලකට කිරීමට දක්ෂ වූයේ ද වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් භික්ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලාගේ යම් කුදු මහත් වැඩපළ සොයා බැලිය යුතු ව ඇද්ද, එහිලා දක්ෂ වෙයි ද, අලස බවින් තොර වෙයි ද, එහිලා විමසා බලා වැඩකටයුතු කරන්නේ වෙයි ද, ඒ කටයුතු කිරීමට දක්ෂ වූයේ වෙයි ද පිළිවෙලකට කිරීමට දක්ෂ වූයේ වෙයි ද මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ධම්මකාමෝ හෝති පියසමුදාහාරෝ, අභිධම්මේ අභිවිනයේ උළාරපාමුජ්ජෝ. යම්පාවුසෝ භික්ඛු ධම්මකාමෝ හෝති පියසමුදාහාරෝ අභිධම්මේ අභිවිනයේ උළාරපාමොජ්ජෝ. අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

(6). තවද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ධර්මයට කැමති වූයේ වෙයි. ප්‍රිය වූ බසින් ධර්මය දෙසන්නේ ද වෙයි. ගැඹුරු ධර්මයෙහි ත්, ගැඹුරු විනයෙහි ත් උදාර වූ සතුටක් විඳින්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් භික්ෂුව ධර්මයට කැමති වන්නේ ද, ප්‍රිය වූ බසින් දහම් දෙසන්නේ ද, ගැඹුරු ධර්මයෙහි ත්, ගැඹුරු විනයෙහි ත් උදාර වූ සතුටක් විඳින්නේ ද මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු සන්තුට්ඨෝ හෝති ඉතරීතරේහි චීවරපිණ්ඩපාතසේනාසනගිලානප්පච්චයභේසජ්ජපරික්ඛාරේහි. යම්පාවුසෝ භික්ඛු සන්තුට්ඨෝ හෝති ඉතරීතරේහි චීවරපිණ්ඩපාතසේනාසනගිලානප්පච්චයභේසජ්ජපරික්ඛාරේහි, අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

(7). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ලද දෙයින් සතුටු වූයේ වෙයි. ලද සිවුරකින්, ලද පිණ්ඩපාතයකින්, ලද සෙනසුනකින්, ලද ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකරකින් සතුටු වූයේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් භික්ෂුව ලද දෙයින් සතුටු වූයේ වෙයි ද, ලද සිවුරකින්, ලද පිණ්ඩපාතයකින්, ලද සෙනසුනකින්, ලද ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකරකින් සතුටු වූයේ වෙයි ද මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු ආරද්ධවිරියෝ විහරති, අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමෝ, අනික්ඛිත්තධුරෝ කුසලේසු ධම්මේසු. යම්පාවුසෝ භික්ඛු ….(පෙ)…. අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

(8). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව පටන්ගත් වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි. අකුසල් දහම් ප්‍රහාණය කිරීමට ත්, කුසල් දහම් උපදවා ගැනීමට ත් නිසි බල ඇතියෙක් වෙයි. දැඩි වීර්යයකින් යුක්ත වෙයි. කුසල් දහම් ඉපිදවීමෙහිලා අත් නොහළ වීර්යය ඇත්තේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් භික්ෂුව පටන් ගත් වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, අකුසල් දහම් ප්‍රහාණය කිරීමට ත්, කුසල් දහම් උපදවා ගැනීමට ත් නිසි බල ඇතියෙක් වෙයි ද, දැඩි වීර්යයකින් යුක්ත වෙයි ද, කුසල් දහම් ඉපිදවීමෙහිලා අත් නොහළ වීර්යය ඇත්තේ වෙයි ද මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු සතිමා හෝති පරමේන සතිනේපක්කේන සමන්නාගතෝ චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. යම්පාවුසෝ භික්ඛු සතිමා හෝති පරමේන සතිනේපක්කේන සමන්නාගතෝ චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා, අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

(9). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව මනා සිහි ඇත්තේ වෙයි. නුවණින් යුතුව උතුම් අයුරින් සිහිය පවත්වන්නේ වෙයි. බොහෝ කලකට පෙර කරන ලද යමක් ඇද්ද, බොහෝ කලකට පෙර පැවසූ යමක් ඇද්ද එය සිහි කරන්නේ, නැවත නැවත සිහි කරන්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් භික්ෂුව මනා සිහි ඇත්තේ වෙයි ද, නුවණින් යුතුව උතුම් අයුරින් සිහිය පවත්වන්නේ වෙයි ද, බොහෝ කලකට පෙර කරන ලද යමක් ඇද්ද, බොහෝ කලකට පෙර පැවසූ යමක් ඇද්ද එය සිහි කරන්නේ, නැවත නැවත සිහි කරන්නේ වෙයි ද මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු පඤ්ඤවා හෝති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතෝ අරියාය නිබ්බේධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. යම්පාවුසෝ භික්ඛු පඤ්ඤවා හෝති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතෝ අරියාය නිබ්බේධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා, අයම්පි ධම්මෝ නාථකරණෝ.

(10). තව ද ඇවැත්නි, භික්ෂුව ප්‍රඥාවන්ත වෙයි. මැනැවින් දුක් ගෙවී යාමෙහි සමර්ථ වූ ආර්ය වූ තියුණු අවබෝධයකින් යුක්ත වූයේ, හටගැනීම ත් නැතිවීම ත් මැනැවින් වැටහෙන ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූයේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම්හෙයකින් භික්ෂුව ප්‍රඥාවන්ත වෙයි ද, මැනැවින් දුක් ගෙවී යාමෙහි සමර්ථ වූ ආර්ය වූ තියුණු අවබෝධයෙකින් යුක්ත වූයේ ද, හටගැනීම ත් නැතිවීම ත් මැනැවින් වැටහෙන ප්‍රඥාවෙකින් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, මෙය ද පිහිට ලබා දෙන ධර්මයකි.

#### ඉමේ දස ධම්මා බහුකාරා.

මේ බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම දසය යි.

#### කතමේ දස ධම්මා භාවේතබ්බා? දස කසිණායතනානි: පඨවීකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති උද්ධං අධෝ තිරියං අද්වයං අප්පමාණං, ආපෝකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති ….(පෙ)…. තේජෝකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති ….(පෙ)…. වායෝකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති ….(පෙ)…. නීලකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති ….(පෙ)…. පීතකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති ….(පෙ)…. ලෝහිතකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති ….(පෙ)…. ඕදාතකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති ….(පෙ)…. ආකාසකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති ….(පෙ)…. විඤ්ඤාණකසිණමේකෝ සඤ්ජානාති උද්ධං අධෝ තිරියං අද්වයං අප්පමාණං. ඉමේ දස ධම්මා භාවේතබ්බා.

ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම දසය මොනවා ද? කසිණායතන දසය යි.

ඇතැමෙක් උඩ – යට – සරස දෙකක් නොවූ අප්‍රමාණ ලෙස පඨවි කසිණය හඳුනාගනියි. ….(පෙ)…. ඇතැමෙක් ආපෝ කසිණය හඳුනාගනියි. ….(පෙ)…. ඇතැමෙක් තේජෝ කසිණය හඳුනාගනියි. ….(පෙ)…. ඇතැමෙක් වායෝ කසිණය හඳුනාගනියි. ….(පෙ)…. ඇතැමෙක් නීල කසිණය හඳුනා ගනියි. ….(පෙ)…. ඇතැමෙක් පීත කසිණය හඳුනාගනියි. ….(පෙ)…. ඇතැමෙක් ලෝහිත කසිණය හඳුනාගනියි. ….(පෙ)…. ඇතැමෙක් ඕදාත කසිණය හඳුනාගනියි. ….(පෙ)…. ඇතැමෙක් ආකාස කසිණය හඳුනාගනියි. ඇතැමෙක් උඩ – යට – සරස දෙකක් නොවූ අප්‍රමාණ ලෙස විඤ්ඤාණ කසිණය හඳුනාගනියි. මේ ප්‍රගුණ කළ යුතු ධර්ම දසය යි.

#### කතමේ දස ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? දසායතනානි: චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සෝතායතනං, සද්දායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං.

පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්ම දසය මොනවා ද? ආයතන දසය යි. ඇස ආයතනයකි. රූප ආයතනයකි. කන ආයතනයකි. ශබ්ද ආයතනයකි. නාසය ආයතනයකි. ගන්ධ ආයතනයකි. දිව ආයතනයකි. රස ආයතනයකි. කය ආයතනයකි. පහස ආයතනයකි.

#### ඉමේ දස ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

මේ පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්ම දසය යි.

#### කතමේ දස ධම්මා පහාතබ්බා? දස මිච්ඡත්තා: මිච්ඡාදිට්ඨි, මිච්ඡාසංකප්පෝ, මිච්ඡාවාචා, මිච්ඡාකම්මන්තෝ, මිච්ඡාආජීවෝ, මිච්ඡාවායාමෝ, මිච්ඡාසති, මිච්ඡාසමාධි, මිච්ඡාඤාණං, මිච්ඡාවිමුත්ති. ඉමේ දස ධම්මා පහාතබ්බා.

ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම දසය මොනවා ද? වැරදි බවට පත්වන කරුණු දසය යි. මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ය. මිථ්‍යා සංකල්ප ය. මිථ්‍යා වාචා ය. මිථ්‍යා කර්මාන්තය ය. මිථ්‍යා ආජීවය ය. මිථ්‍යා වායාම ය. මිථ්‍යා සතිය ය. මිථ්‍යා සමාධිය ය. මිථ්‍යා ඥානය ය. මිථ්‍යා විමුක්තිය ය. මේ ප්‍රහාණය කළ යුතු ධර්ම දසය යි.

#### කතමේ දස ධම්මා හානභාගියා? දස අකුසලකම්මපථා: පාණාතිපාතෝ, අදින්නාදානං, කාමේසු මිච්ඡාචාරෝ, මුසාවාදෝ, පිසුණා වාචා, ඵරුසා වාචා, සම්ඵප්පලාපෝ, අභිජ්ඣා, බ්‍යාපාදෝ, මිච්ඡාදිට්ඨි. ඉමේ දස ධම්මා හානභාගියා.

පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම දසය මොනවා ද? දස අකුසල කර්ම මාර්ගයෝ ය. සත්ව ඝාතනය, සොරකම, වැරදි කාමසේවනයෙහි යෙදීම, බොරු කීම, කේළාම් කීම, ඵරුෂ වචනය, හිස් වචනය, අන්සතු දෙය තමා සතු කරගැනීමට ආශා කිරීම, ව්‍යාපාදය, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය. මේ පිරිහීම ඇති කර දෙන ධර්ම දසයයි.

#### කතමේ දස ධම්මා විසේසභාගියා? දස කුසලකම්මපථා: පාණාතිපාතා වේරමණී, අදින්නාදානා වේරමණී, කාමේසු මිච්ඡාචාරා වේරමණී, මුසාවාදා වේරමණී, පිසුණාය වාචාය වේරමණී, ඵරුසාය වාචාය වේරමණී, සම්ඵප්පලාපා වේරමණී, අනභිජ්ඣා, අබ්‍යාපාදෝ, සම්මාදිට්ඨි. ඉමේ දස ධම්මා විසේසභාගියා.

දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම දසය මොනවා ද? දස කුසල කර්ම මාර්ගයෝ ය. සත්ව ඝාතනයෙන් වැළකීම, සොරකමෙන් වැළකීම, වැරදි කාමසේවනයෙන් වැළකීම, බොරු කීමෙන් වැළකීම, කේළාම් කීමෙන් වැළකීම, ඵරුෂ වචනයෙන් වැළකීම, හිස් වචනයෙන් වැළකීම, අන්සතු දෙය තමා සතු කරගැනීමට ආශා නොකිරීම, මෛත්‍රිය, සම්‍යක් දෘෂ්ටිය. මේ දියුණුව ඇති කර දෙන ධර්ම දසය යි.

#### කතමේ දස ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? දස අරියවාසා: ඉධාවුසෝ භික්ඛු පඤ්චංගවිප්පහීනෝ හෝති ඡළංගසමන්නාගතෝ ඒකාරක්ඛෝ චතුරාපස්සේනෝ පනුන්නපච්චේකසච්චෝ සමවයසට්ඨේසනෝ අනාවිලසංකප්පෝ පස්සද්ධකායසංඛාරෝ සුවිමුත්තචිත්තෝ සුවිමුත්තපඤ්ඤෝ.

අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම දසය මොනවා ද? ආර්යයන්ගේ වාසස්ථාන දසය යි.

ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ප්‍රහාණය කරන ලද අංග පසකින් යුක්ත වූයේ වෙයි. අංග සයකින් සමන්විත වූයේ වෙයි. එක් ආරක්ෂකයෙක් සහිත වූයේ වෙයි. හේත්තු වන පුවරු සතරක් ඇත්තේ වෙයි. මැනැවින් බැහැර කරන ලද වෙන් වෙන් වූ සත්‍ය ඇත්තේ වෙයි. දුරු කරන ලද නිසරු සෙවීම් ඇත්තේ වෙයි. නොකැළඹුණු සංකල්ප ඇත්තේ වෙයි. සංසිඳී ගිය කායසංස්කාර ඇත්තේ වෙයි. මැනැවින් නිදහස් වූ සිතක් ඇත්තේ වෙයි. මැනැවින් නිදහස් වූ ප්‍රඥාව ඇත්තේ වෙයි.

#### කථඤ්චාවුසෝ භික්ඛු පඤ්චංගවිප්පහීනෝ හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛුනෝ කාමච්ඡන්දෝ පහීනෝ හෝති, බ්‍යාපාදෝ පහීනෝ හෝති, ථීනමිද්ධං පහීනං හෝති, උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීනං හෝති, විචිකිච්ඡා පහීනා හෝති. ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු පඤ්චංගවිප්පහීනෝ හෝති.

(1). ඇවැත්නි, භික්ෂුව ප්‍රහාණය කරන ලද පස් කරුණකින් යුක්ත වන්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුවගේ පංච කාමයන් කෙරෙහි ඇති ආශාව ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. ද්වේෂය ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. නිදිමත හා අලස බව ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. සිතෙහි විසිරීමත්, පසුතැවීමත් ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. සැකයත් ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව ප්‍රහාණය කරන ලද පස් කරුණකින් යුක්ත වූයේ වෙයි.

#### කථඤ්ච ආවුසෝ භික්ඛු ඡළංගසමන්නාගතෝ හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නේව සුමනෝ හෝති න දුම්මනෝ, උපෙක්ඛකෝ විහරති සතෝ සම්පජානෝ, සෝතේන සද්දං සුත්වා ….(පෙ)…. ඝානේන ගන්ධං ඝායිත්වා ….(පෙ)…. ජිව්හාය රසං සායිත්වා ….(පෙ)…. කායේන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා ….(පෙ)…. මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නේව සුමනෝ හෝති න දුම්මනෝ, උපෙක්ඛකෝ ච විහරති සතෝ සම්පජානෝ. ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු ඡළංගසමන්නාගතෝ හෝති.

(2). ඇවැත්නි, භික්ෂුව අංග සයකින් යුක්ත වන්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ඇසින් රූපයක් දැක සතුටු නොවන්නේ ද වෙයි. ගැටුණේ ද නොවෙයි. මනා සිහි නුවණින් යුක්ත ව උපේක්ෂාවෙන් වාසය කරයි. කනෙන් ශබ්දයක් අසා ….(පෙ)…. නාසයෙන් ගඳ සුවඳ ආඝ්‍රාණය කොට ….(පෙ)…. දිවෙන් රසයක් විඳ ….(පෙ)…. කයෙන් පහසක් විඳ ….(පෙ)…. මනසින් අරමුණක් දැන සතුටු නොවන්නේ ද වෙයි. ගැටුණේ ද නොවෙයි. මනා සිහි නුවණින් යුක්ත ව උපේක්ෂාවෙන් වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව අංග සයකින් යුක්ත වූයේ වෙයි.

#### කථඤ්ච ආවුසෝ භික්ඛු ඒකාරක්ඛෝ හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සතාරක්ඛේන චේතසා සමන්නාගතෝ හෝති. ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු ඒකාරක්ඛෝ හෝති.

(3). ඇවැත්නි, භික්ෂුව එක ආරක්ෂකයෙක් සහිත ව සිටින්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව සිහිය නම් වූ ආරක්ෂකයා සහිත වූ සිතින් යුක්ත වෙයි. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව එක ආරක්ෂකයෙක් සහිත ව සිටින්නේ වේ.

#### කථඤ්ච ආවුසෝ භික්ඛු චතුරාපස්සේනෝ හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සංඛායේකං පටිසේවති, සංඛායේකං අධිවාසේති, සංඛායේකං පරිවජ්ජේති, සංඛායේකං විනෝදේති. ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු චතුරාපස්සේනෝ හෝති.

(4). ඇවැත්නි, භික්ෂුව අපස්සේන නම් වූ හේත්තු වන පුවරු සතරක් ඇති ව වසන්නේ කෙසේද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව නුවණින් සලකමින් එක් දෙයක් සේවනය කරයි. නුවණින් සලකමින් එක් දෙයක් ඉවසයි. නුවණින් සලකමින් එක දෙයක් වළකයි. නුවණින් සලකමින් එක් දෙයක් දුරු කරයි. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව අපස්සේන සතරකින් යුක්ත වූයේ වෙයි.

#### කථඤ්ච ආවුසෝ භික්ඛු පනුන්නපච්චේකසච්චෝ හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛුනෝ යානි තානි පුථුසමණබ්‍රාහ්මණානං පුථුපච්චේකසච්චානි සබ්බානි තානි නුන්නානි හොන්ති පනුන්නානි චත්තානි වන්තානි මුත්තානි පහීනානි පටිප්පස්සද්ධානි, ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු පනුන්නපච්චේකසච්චෝ හෝති.

(5). ඇවැත්නි, භික්ෂුව ‘මෙය ම සත්‍යය’ යැයි වෙන් වෙන් ව පවසන දෑ දුරු කරන්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ඉදිරියේ යම් ඒ බොහෝ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණවරු වෙන් වෙන් ව සත්‍යය යැයි පවසන බොහෝ දේ ඇත්තාහ. ඒ සියල්ල බැහැර කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් බැහැර කරන ලද්දේ ය. අත්හරින ලද්දේ ය. වමාරන ලද්දේ ය. නිදහස් වෙන ලද්දේ ය. ප්‍රහීණ කරන ලද්දේ ය. මැනැවින් සංසිඳවන ලද්දේ ය. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව මැනැවින් දුරු කරන ලද වෙන් වෙන් ව පවසන ලද සත්‍යයන් ඇත්තේ වෙයි.

#### කථඤ්ච ආවුසෝ භික්ඛු සමවයසට්ඨේසනෝ හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛුනෝ කාමේසනා පහීනා හෝති, භවේසනා පහීනා හෝති, බ්‍රහ්මචරියේසනා පටිප්පස්සද්ධා හෝති. ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු සමවයසට්ඨේසනෝ හෝති.

(6). ඇවැත්නි, භික්ෂුව ඒසනා හෙවත් නිසරු සෙවීම් දුරු කොට සිටින්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව තුළ පංච කාමයන් සෙවීම ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. භවයන් සෙවීම ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. බුදු සසුනෙන් බැහැර මතවාදයන්හි ප්‍රතිපදාවන් සෙවීම සංසිඳුණේ වෙයි. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව නිසරු සෙවීම් දුරුකොට සිටින්නේ වෙයි.

#### කථඤ්චාවුසෝ භික්ඛු අනාවිලසංකප්පා හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛුනෝ කාමසංකප්පෝ පහීනෝ හෝති, බ්‍යාපාදසංකප්පෝ පහීනෝ හෝති, විහිංසාසංකප්පෝ පහීනෝ හෝති. ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු අනාවිලසංකප්පෝ හෝති.

(7). ඇවැත්නි, භික්ෂුව නොකැළඹී ගිය සංකල්ප ඇතිව සිටින්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව තුළ පංච කාමයන් පිළිබඳව සංකල්ප ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. ද්වේෂ සහගත සංකල්ප ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. හිංසාකාරී සංකල්ප ප්‍රහාණය වූයේ වෙයි. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව නොකැළඹී ගිය සංකල්ප ඇත්තේ වෙයි.

#### කථඤ්ච ආවුසෝ භික්ඛු පස්සද්ධකායසංඛාරෝ හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බේව සෝමනස්සදෝමනස්සානං අත්ථගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු පස්සද්ධකායසංඛාරෝ හෝති.

(8). ඇවැත්නි, භික්ෂුව සංසිඳී ගිය කාය සංස්කාර ඇතිව සිටින්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව සැපය ද ප්‍රහාණය වීමෙන්, දුක ද ප්‍රහාණය වීමෙන් කලින් ම සොම්නස් දොම්නස් දෙක අත්හැරීමෙන් දුක් සැප රහිත වූ පාරිශුද්ධ සිහියෙන් යුතු උපේක්ෂාව ඇති සතර වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව සංසිඳී ගිය ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස නම් වූ කාය සංස්කාර ඇත්තේ වෙයි.

#### කථඤ්චාවුසෝ භික්ඛු සුවිමුත්තචිත්තෝ හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛුනෝ රාගා චිත්තං විමුත්තං හෝති, දෝසා චිත්තං විමුත්තං හෝති, මෝහා චිත්තං විමුත්තං හෝති. ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු සුවිමුත්තචිත්තෝ හෝති.

(9). ඇවැත්නි, භික්ෂුව මැනැවින් නිදහස් වූ සිතක් ඇති ව සිටින්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුවගේ සිත රාගයෙන් නිදහස් වූයේ වෙයි. ද්වේෂයෙන් නිදහස් වූ සිතක් ඇත්තේ වෙයි. මෝහයෙන් නිදහස් වූ සිතක් ඇත්තේ වෙයි. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව මැනැවින් නිදහස් වූ සිතක් ඇත්තේ වෙයි.

#### කථඤ්චාවුසෝ භික්ඛු සුවිමුත්තපඤ්ඤෝ හෝති: ඉධාවුසෝ භික්ඛු රාගෝ මේ පහීනෝ උච්ඡින්නමූලෝ තාලාවත්ථුකතෝ අනභාවංකතෝ ආයතිං අනුප්පාදධම්මෝ’ති පජානාති, දෝසෝ ….(පෙ)…. මෝහෝ ….(පෙ)…. පජානාති, ඒවං ඛෝ ආවුසෝ භික්ඛු සුවිමුත්තපඤ්ඤෝ හෝති.

10.ඇවැත්නි, භික්ෂුව මැනැවින් නිදහස් වූ ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වන්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහිලා භික්ෂුව ‘මා තුළ රාගය ප්‍රහාණය වී ඇත. මුලින් ම සිඳී ගොස් ඇත. මුදුන් කරටිය සිඳුණු තල් ගසක් මෙන් වී ඇත. අභාවයට පත් වී ඇත. යළි කිසිදා නූපදිනා ස්වභාවයට පත් වී ඇතැ’යි දන්නේ වෙයි. ‘මා තුළ ද්වේෂය ප්‍රහාණය වී ඇත. ….(පෙ)…. මා තුළ මෝහය ප්‍රහාණය වී ඇත. මුලින් ම සිඳී ගොස් ඇත. මුදුන් කරටිය සිඳුණු තල් ගසක් මෙන් වී ඇත. අභාවයට පත් වී ඇත. යළි කිසිදා නූපදිනා ස්වභාවයට පත් වී ඇතැ’යි දන්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, මේ අයුරින් භික්ෂුව මැනැවින් නිදහස් වූ ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි.

#### ඉමේ දස ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

මේ අවබෝධයට දුෂ්කර වූ ධර්ම දසය යි.

#### කතමේ දස ධම්මා උප්පාදේතබ්බා? දස සඤ්ඤා: අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරේපටික්කූලසඤ්ඤා, සබ්බලෝකේඅනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චේ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛේ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරෝධසඤ්ඤා. ඉමේ දස ධම්මා උප්පාදේතබ්බා.

උපදවා ගත යුතු ධර්ම දසය මොනවා ද? සංඥා දසය යි.

අසුභ සංඥාව ය. මරණ සංඥාව ය. ආහාරයෙහි පිළිකුල් සංඥාව ය. සියළු ලෝකයෙහි නොඇලෙන සංඥාව ය. අනිත්‍යය සංඥාව ය. අනිත්‍යයෙහි දුක් සංඥාව ය. දුකෙහි අනාත්ම සංඥාව ය. ප්‍රහාණ සංඥාව ය. විරාග සංඥාව ය. නිරෝධ සංඥාව ය. මේ උපදවා ගත යුතු ධර්ම දසය යි.

#### කතමේ දස ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? දස නිජ්ජරවත්ථූනි: සම්මාදිට්ඨිස්ස මිච්ඡාදිට්ඨි නිජ්ජිණ්ණා හෝති, යේ ච මිච්ඡාදිට්ඨිපච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාදිට්ඨිපච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම දසය මොනවා ද? කෙලෙස් දිරා විනාශයට යෑමේ කරුණු දසය යි.

(1). නිවැරදි දෘෂ්ටිය ඇත්තහුගේ වැරදි දෘෂ්ටිය විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි දෘෂ්ටිය නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි දෘෂ්ටිය නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### සම්මාසංකප්පස්ස මිච්ඡාසංකප්පෝ නිජ්ජිණ්ණෝ හෝති. යේ ච මිච්ඡාසංකප්පපච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාසංකප්පපච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

(2). නිවැරදි සංකල්ප ඇත්තහුගේ වැරදි සංකල්ප විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි සංකල්ප නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි සංකල්ප නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### සම්මාවාචස්ස මිච්ඡාවාචා නිජ්ජිණ්ණා හෝති. යේ ච මිච්ඡාවාචප්පච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාවාචප්පච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

(3). නිවැරදි වචන භාවිතය ඇත්තහුගේ වැරදි වචන භාවිතය විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි වචන භාවිතය නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි වචන භාවිතය නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### සම්මාකම්මන්තස්ස මිච්ඡාකම්මන්තෝ නිජ්ජිණ්ණෝ හෝති. යේ ච මිච්ඡාකම්මන්තපච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාකම්මන්තපච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

(4). නිවැරදි කායික ක්‍රියා ඇත්තහුගේ වැරදි කායික ක්‍රියා විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි කායික ක්‍රියා නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි කායික ක්‍රියා නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### සම්මාආජීවස්ස මිච්ඡාආජීවෝ නිජ්ජිණ්ණෝ හෝති. යේ ච මිච්ඡාආජීවප්පච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාආජීවප්පච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

(5). නිවැරදි ජීවිකාව ඇත්තහුගේ වැරදි ජීවිකාව විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි ජීවිකාව නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි ජීවිකාව නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### සම්මාවායාමස්ස මිච්ඡාවායාමෝ නිජ්ජිණ්ණෝ හෝති. යේ ච මිච්ඡාවායාමපච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාවායාමපච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

(6). නිවැරදි උත්සාහය ඇත්තහුගේ වැරදි උත්සාහය විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි උත්සාහය නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි උත්සාහය නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### සම්මාසතිස්ස මිච්ඡාසති නිජ්ජිණ්ණා හෝති. යේ ච මිච්ඡාවාසතිපච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාවාසතිපච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

(7). නිවැරදි සිහිය ඇත්තහුගේ වැරදි සිහිය විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි සිහිය නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි සිහිය නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### සම්මාසමාධිස්ස මිච්ඡාසමාධි නිජ්ජිණ්ණෝ හෝති. යේ ච මිච්ඡාසමාධිපච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාසමාධිපච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

(8). නිවැරදි චිත්තේකාග්‍රතාව ඇත්තහුගේ වැරදි චිත්තේකාග්‍රතාව විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි චිත්තේකාග්‍රතාව නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි චිත්තේකාග්‍රතාව නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### සම්මාඤාණස්ස මිච්ඡාඤාණං නිජ්ජිණ්ණං හෝති. යේ ච මිච්ඡාඤාණපච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාඤාණපච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

(9). නිවැරදි ඥානය ඇත්තහුගේ වැරදි ඥානය විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි ඥානය නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි ඥානය නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### සම්මාවිමුත්තිස්ස මිච්ඡාවිමුත්ති නිජ්ජිණ්ණා හෝති. යේ ච මිච්ඡාවිමුත්තිපච්චයා අනේකේ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති තේ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති, සම්මාවිමුත්තිපච්චයා ච අනේකේ කුසලා ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

(10). නිවැරදි විමුක්තිය ඇත්තහුගේ වැරදි විමුක්තිය විනාශ වූයේ වෙයි. වැරදි විමුක්තිය නිසාවෙන් හටගන්නා අනේක වූ යම් පාපී අකුසල් දහම් ඇද්ද, ඔහු තුළ ඒවා ද විනාශ වූයේ වෙයි. නිවැරදි විමුක්තිය නිසාවෙන් අනේක වූ කුසල් දහම් ද දියුණු වීමෙන් පරිපූර්ණත්වයට යයි.

#### ඉමේ දස ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

මේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැක්ක යුතු ධර්ම දසය යි.

#### කතමේ දස ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? දස අසෙක්ඛා ධම්මා: අසෙක්ඛා සම්මාදිට්ඨි, අසෙක්ඛෝ සම්මාසංකප්පෝ, අසෙක්ඛා සම්මාවාචා, අසෙක්ඛෝ සම්මාකම්මන්තෝ, අසෙක්ඛෝ සම්මාආජීවෝ, අසෙක්ඛෝ සම්මාවායාමෝ, අසෙක්ඛා සම්මාසති, අසෙක්ඛෝ සම්මාසමාධි, අසෙක්ඛං සම්මාඤාණං, අසෙක්ඛා සම්මාවිමුත්ති.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම දසය මොනවා ද? නිවන් මග හික්මී අවසන් කරන ලද ධර්ම දසය යි. අසේඛ සම්මා දිට්ඨිය ය. අසේඛ සම්මා සංකල්පය ය. අසේඛ සම්මා වාචා ය. අසේඛ සම්මා කම්මන්තය ය. අසේඛ සම්මා ආජීවය ය. අසේඛ සම්මා වායාම ය. අසේඛ සම්මා සතිය ය. අසේඛ සම්මා සමාධිය ය. අසේඛ සම්මා ඥානය ය. අසේඛ සම්මා විමුක්තිය ය.

#### ඉමේ දස ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම දසය යි.

#### ඉති ඉමේ සත ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධා’ති.

මෙසේ සැබෑ ලෙස ම ඇති, සත්‍ය ලෙස ම ඇති, ඒ වූ පරිදි ම ඇති, කියූ අයුරින් මිස අන් පරිදි නොවන ස්වභාව ඇති, වෙනත් ස්වභාවයකට පත් වන ගති නැති, මේ සියයක් ධර්මයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ඉතා මනා කොට පිරිපුන් ව අවබෝධ කරන ලද්දාහු ය.”

#### ඉදමවෝචායස්මා සාරිපුත්තෝ. අත්තමනා තේ භික්ඛූ ආයස්මතෝ සාරිපුත්තස්ස භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු සිත් ඇති ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ භාෂිතය සතුටින් පිළිගත්තාහු ය.

සාදු! සාදු!! සාදු!!!

#### දසුත්තරසුත්තං නිට්ඨිතං ඒකාදසමං.

දසුත්තර සූත්‍රය නිමා විය.

#### පාථිකවග්ගෝ නිට්ඨිතෝ.

#### තස්සුද්දානං:

#### පාටිකෝ ච උදුම්බරං චක්කවත්ති අග්ගඤ්ඤකං
සම්පසාදං ච පාසාදං මහාපුරිසලක්ඛණං
සිගාලාටානාටියකං සංගීති ච දසුත්තරං
ඒකාදසහි සුත්තේහි පාථිකවග්ගෝ’ති වුච්චති.

එහි පිළිවෙල උද්දානයයි :

පාථික සූත්‍රය, උදුම්බර සූත්‍රය, චක්කවත්ති සූත්‍රය, අග්ගඤ්ඤ සූත්‍රය, සම්පසාදන සූත්‍රය, පාසාදික සූත්‍රය, මහා පුරිසලක්ඛණ සූත්‍රය, සිඟාල සූත්‍රය, ආටානාටිය සූත්‍රය, සංගීති සූත්‍රය, දසුත්තර සූත්‍රය වශයෙන් සූත්‍ර දේශනා එකොළොසකින් යුක්ත වූ දහම් සමූහය පාථික වර්ගය යැයි කියනු ලැබේ.

#### නිට්ඨිතෝ දීඝනිකායෝ.

දීඝ නිකාය නිමා වූයේ ය.

« » ⇡

ධර්මදානය උදෙසා පාලි සහ සිංහල අන්තර්ගතය උපුටා ගැනීම https://mahamevnawa.lk/sutta/dn3_11/ වෙබ් පිටුවෙනි.
Ver.1.40 - Last Updated On 26-SEP-2020 At 03:14 P.M